Αλέξανδρος Μιχαήλ: Η άρνηση, η άγνοια και η ημιμάθεια για τον HIV είναι όψεις του ίδιου νομίσματος- To Whom It May Concern

To Whom It May Concern | Αποκαλύπτοντας γνώριμες πτυχές του αγνώστου είναι ο τίτλος της εικαστικής εγκατάστασης που παρουσιάζεται στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης (Αποθήκη Β1, Λιμάνι) από τις 30 Μαρτίου έως και τις 15 Απριλίου 2018, σε σύλληψη και επιμέλεια του Αλέξανδρου Μιχαήλ* και σε συνεργασία με το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.

Ο ίδιος  μιλά στη συνάντησή μας, για την συγκλονιστικά αποκαλυπτική διαδρομή, την οποία ακολούθησε μέσα από το ιδιαίτερο αυτό project , πάνω σε ένα θέμα  που δεν παύει να είναι  επίκαιρο, αν και αποσιωπημένο. Τον HIV, μέσα από τα μάτια των ανθρώπων που ζουν ή εργάζονται με αυτόν, ως αφορμή για έναν δημόσιο διάλογο. Μια εικαστική εγκατάσταση, αποτέλεσμα μιας βιωματικής και δημιουργικής διαδικασίας, με στόχο την αφύπνιση συνειδήσεων, απομακρύνοντας τον φόβο, πολεμώντας την άγνοια και την ημιμάθεια, τον κοινωνικό ρατσισμό, την περιθωριοποίηση, μέσα από την αποδοχή σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, την επικοινωνία, την ενημέρωση και την πρόληψη, στο πλαίσιο του START – Create Cultural Change, ένα πρόγραμμα που υλοποιείται μέσω του Ιδρύματος Robert Bosch σε συνεργασία με το Goethe Institut Thessaloniki και τη μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα Ομοσπονδιακή Ένωση Κοινωνικοπολιτιστικών Κέντρων (Bundesvereinigung Soziokultureller Zentren e.V.) και υποστηρικτές προγράμματος το Κοινωφελές Ίδρυμα Ιωάννη Σ. Λάτση και το  Ίδρυμα Μποδοσάκη.

«Ο τίτλος To Whom It May Concern | Αποκαλύπτοντας γνώριμες πτυχές του αγνώστου είναι μια φράση που χρησιμοποιείται, σε μια επιστολή προς άγνωστους παραλήπτες. Άγνωστος. Αυτός που δε μας είναι γνωστός ή γνώριμος. Άγνωστο. Το ξένο. Το αδιανόητο. Το αινιγματικό. Το ανείπωτο. Πέραν της έρευνας, πραγματοποιήθηκε, μια σειρά  κλειστών εργαστηρίων, όπου συμμετείχαν οροθετικοί, σύντροφοι οροθετικών, μέλη της οικογένειάς τους, συγγενείς και εργαζόμενοι σε δομές και συλλογικότητες που τους αφορούν,  στο πλαίσιο της πολύτιμης και καθοριστικής σημασίας συνεργασίας, με τον  Σύλλογο Οροθετικών Ελλάδος  «Θετική Φωνή», τη Μ.Κ.Ο. «Κέντρο Ζωής» για την υποστήριξη των ανθρώπων που ζουν με τον HIV, το Checkpoint (μη κλινικά κέντρα πρόληψης, ενημέρωσης και προαγωγής της εξέτασης για τους ιούς HIV, HBV και HCV που λειτουργούν στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη).

Στην ερώτηση, αν ήταν ήχος ο HIV, τι ήχος θα ήταν, οι απαντήσεις ήταν διαφορετικές ανάλογα με το πώς το βίωνε ο καθένας από αυτούς. Άλλος είπε, πως είναι το τικ-τακ ενός ρολογιού, άλλος ο εκκωφαντικός ήχος μιας έκρηξης, άλλος ένα γκονγκ,  η βροχή που χτυπά στον τσίγκο κλπ. Είναι η αίσθηση της εσωτερικής εικόνας. Στις συζητήσεις μας, κάποιος περιέγραψε, πως το πρώτο διάστημα της διάγνωσης αισθανόταν σαν ωρολογιακή βόμβα. Γενικά, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, ένα πλήθος συμβόλων αναδύθηκε. Με συγκλόνισε, το ό,τι κάποιος ασυναίσθητα σχεδίασε το σύμβολο της Μέδουσας. Το μυθικό αυτό ον, που είχε την τρομακτική όψη μιας γυναίκας που, όπως λέει ο μύθος, στα μαλλιά είχε φίδια και πέτρωνε με το βλέμμα της, όποιον την κοιτούσε. Έτσι, ο Περσέας έβαλε μπροστά την ασπίδα του, ως καθρέφτη, και μέσα από τον αντικατοπτρισμό είδε που βρίσκεται η θέση του κεφαλιού, για να την αποκεφαλίσει. Ένα σύμβολο που εμπεριέχει έναν μυθικό φόβο για τον HIV που μας κάνει να μην τον κοιτάμε κατάματα. Όπως επίσης, να μην κοιτάμε, να μη συζητάμε το πρόβλημα και την κατάσταση που βιώνουμε, γιατί όπως κάθε τραύμα στη ζωή μας, όταν το σκαλίζουμε πονάει και μας υπενθυμίζει την ύπαρξη του.

O Μάριος Β. Αποστολακούλης  δημιούργησε το ηχοτοπίο  που συνοδεύει την  περιήγηση  των επισκεπτών της έκθεσης, εμπνευσμένος  από το υλικό  των απαντήσεων σχετικά με τον ήχο, τις δημιουργίες και τα κείμενα των συμμετεχόντων (μέρος κειμένων θα αναρτηθεί στον χώρο της έκθεσης). Θέλοντας να διαφυλάξουμε την ανωνυμία τους και τον πιθανό στιγματισμό, δεν αναγράφονται τα όνοματά τους στα εκθέματα, ούτε ακούγονται οι διηγήσεις τους στον χώρο, για να μην ταυτοποιηθούν οι φωνές τους. Ενώ το video και οι φωτογραφίες είναι του Χρήστου Κυριαζίδη. Η εικόνα της αφίσας  είναι δημιούργημα ενός οροθετικού, αποτέλεσμα της συμμετοχής του στο αντίστοιχο, αλλά σύντομο, εργαστήριο που πραγματοποίησα στη Γερμανία, με το ίδιο θέμα.

Όλες αυτές οι διαφορετικές οπτικές στο ίδιο θέμα μου έδωσαν μια πρισματική, βαθύτερη εικόνα για τον HIV, ως κατάσταση και ως βίωμα. Ήταν μια βουτιά σε βλέμματα και ψυχές. Μια εμπειρία , που με έκανε να επεξεργαστώ, για μια ακόμη φορά,  το θέμα της ταυτότητας. Μένουμε σε λέξεις και χαρακτηρισμούς που συχνά εκστομίζουμε, συνειδητά ή ασυνείδητα, στιγματίζοντας ζωές και ανθρώπους. Ακόμη κι εγώ, που πίστευα πως προσέχω τι λέω και πως εκφράζομαι, είμαι ενημερωμένος και ευαισθητοποιημένος, ανακάλυψα, πως αγνοούσα περισσότερα από όσα φανταζόμουν, για ένα θέμα που έχει άπειρες πτυχές και, κατά συνέπεια, χρησιμοποιούσα ασυναίσθητα έναν «στιγματικό» λόγο. Αντιλήφθηκα το βάθος της αλαζονείας που έχουμε μέσα μας και την αδυναμία να δούμε τον φόβο μας στον καθρέφτη.

Είναι τόσο λυπηρό, μετά από τη μεγάλη πρόοδο στην επιστήμη εδώ και δεκαετίες, να μιλάμε για AIDS και να το συνδέουμε αυτόματα με τον θάνατο και την ομοφυλοφιλία, την μεγάλη εναλλαγή συντρόφων, την πορνεία και τα ναρκωτικά κι όχι για HIV. Είναι δυνατόν, να έχουμε μείνει στην Ελλάδα, στις ιδέες και αντιλήψεις του 80; Είναι δυνατόν, σε αυτή τη χώρα να απολύεται εργαζόμενος, μετά από πίεση των συναδέλφων του στον εργοδότη, γιατί αποκαλύφθηκε ότι είναι οροθετικός και υποστήριξαν,  πως κινδυνεύει η υγεία των ίδιων και των οικογενειών τους κι αυτή την πράξη να τη δικαιώνει και το δικαστήριο; Να πιστεύουμε, πως δεν μας αφορά και αν δεν μιλάμε γι’ αυτό δεν θα υπάρχει; Είναι δυνατόν να υπάρχει ο φόβος μέσα μας, έστω και να συζητήσουμε για το θέμα και να  μοιραστούμε τις απόψεις και τους φόβους μας γι’ αυτό; Δεν ήταν λίγες οι φορές που, όταν κάποιος με ρωτούσε με τι ασχολούμαι αυτό το διάστημα, πάγωνε το χαμόγελό του, έχανε το ενδιαφέρον του και δεν έμπαινε σε περαιτέρω ερωτήσεις, μόλις αναφερόμουν στο θέμα.

Από την άλλη, χαίρομαι που μετά από συζητήσεις με φίλους και παρέες, υπήρξαν άνθρωποι, άντρες και γυναίκες (ανεξαρτήτως σεξουαλικών  προτιμήσεων), που μπήκαν στη διαδικασία να κάνουν εξετάσεις, κάτι που απέφευγαν ή ανέβαλαν μέχρι τώρα. Κάποιος, με ευχαρίστησε για την ευκαιρία που είχε να συζητήσει, για κάτι που τον βασάνιζε για χρόνια, τον φόβο  να μιλήσει ανοιχτά με κάποιον ένα τέτοιο θέμα. Η ημιμάθεια, ίσως, να μην απέχει πολύ από την άγνοια και σε κάποιες περιπτώσεις να είναι και πιο επικίνδυνη. Όχι μόνο γιατί αφορά την υγεία μας και των συνανθρώπων μας, αλλά και γιατί οδηγούμαστε σε συμπεριφορές και τοποθετήσεις ρατσιστικού τύπου, από λάθος εντυπώσεις και ελλιπή ενημέρωση. Κατηγοριοποιούμε, καταδικάζουμε και περιθωριοποιούμε ανθρώπους, στη θέση των οποίων θα μπορούσαμε να είμαστε, ανά πάσα στιγμή, εμείς. Ένα παιχνίδι πιθανοτήτων, στο οποίο φανταζόμαστε, λανθασμένα, ότι οι πιθανότητες μας ευνοούν.

Ο HIV μας αφορά όλους. Η έγκαιρη  διάγνωσή και η κατάλληλη θεραπεία, η οποία καλύπτεται από το εθνικό σύστημα υγείας, εξασφαλίζει στους οροθετικούς μια φυσιολογική ζωή. Και ναι, όσο κι αν ακούγεται περίεργο, υπάρχουν άνθρωποι που αρνούνται τη θεραπεία κι αυτό είναι ένα ακόμη από τα παράδοξα ,τα οποία συνάντησα στην πορεία της έρευνας για το θέμα. Η άρνηση, η άγνοια  και η ημιμάθεια είναι όψεις του ίδιου νομίσματος. Η γνώση και η ενημέρωση είναι το κλειδί για τον HIV και η ενημέρωση πρέπει να ξεκινάει από τα σχολεία. Κάτι, που έπρεπε να έχει ξεκινήσει ήδη από χθες.

Το να ταξιδέψει και σε άλλες πόλεις αυτή η εικαστική εγκατάσταση θα είναι κάτι πολύ ενθαρρυντικό. Αλλά, όχι ως επανάληψη. Το ζητούμενο είναι οι άνθρωποι που θα συμμετέχουν να αποτυπώνουν τα βιώματα και τον ψυχισμό τους, όπως αναπτύσσονται στο κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο ζουν και να απευθυνθούν σε αυτό. Μόνο έτσι, αυτή η αλήθεια θα έχει τη δύναμη και τη δυναμική να φέρει αποτέλεσμα»

Αποφάσισα να παραθέσω το απόσταγμα  αυτής της εξαιρετικής συζήτησης, ως έναν ουσιαστικό μονόλογο, με τη συνείδησή μας.

Ραντεβού στο Λιμάνι λοιπόν. Ανώνυμοι και επώνυμοι, αλλά όλοι άνθρωποι.

Μαρία Μαυρίδου

Ο επιμελητής θα είναι παρών καθ’όλη τη διάρκεια της έκθεσης.

Εγκαίνια: Σάββατο 31 Μαρτίου στις 12:00 Μετά τα εγκαίνια θα ακολουθήσει δημιουργική συζήτηση με τον επιμελητή της έκθεσης και εκπροσώπους του Κέντρου Ζωής.

Συντελεστές

Σύλληψη – Επιμέλεια: Αλέξανδρος Μιχαήλ

Επιμέλεια υλικού – Σχεδιασμός εγκατάστασης: Φώτης Σαγώνας

Σχεδιασμός ήχου: Μάριος Β. Αποστολακούλης

Τεκμηρίωση (video, φωτογραφία): Χρήστος Κυριαζίδης

Σχεδιασμός υλικού επικοινωνίας: Παναγιώτης Γιωργάκας, Threehop

Ευθύνη – συνεργασία για το ΚΣΤΘ: Εύη Παπαβέργου, Κατερίνα Παρασκευά

Περισσότερα:

 www.towhomitmayconcern.euwww.facebook.com/ToWhomItMayConcern.eu & www.facebook.com/events/277078129495608

*Λίγα λόγια για τον Αλέξανδρο Μιχαήλ

Μέσα από το θέατρο, την performance και την εικαστική εγκατάσταση, δουλεύοντας συχνά με ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες, το έργο του ερευνά την κατασκευή του εαυτού στο πλαίσιο πολιτισμικών, εθνικών και φυλετικών ταυτοτήτων. Αναζητά διαρκώς νέες μορφές αναπαράστασης του κοινωνικού, θέτοντας συχνά σε δοκιμασία τα όρια του επιτρεπτού και του αποδεκτού. Σπούδασε και εργάστηκε στο Λονδίνο. Από το 2012, με έδρα τη Θεσσαλονίκη, δουλεύει στην Ελλάδα και το εξωτερικό, έχοντας βραβευθεί, δεχθεί αναθέσεις και τιμηθεί με χρηματοδότηση από δημόσιους και ιδιωτικούς οργανισμούς. Σημαντικές συνεργασίες του περιλαμβάνουν το Marina Abramovic Institute, τον Mark Storor κ.ά. Είναι υπότροφος του Robert Bosch Stiftung.

Λίγα λόγια για τη «Θετική Φωνή»

Η «Θετική Φωνή» είναι ο Σύλλογος Οροθετικών Ελλάδος και ιδρύθηκε το 2009. Καταστατικοί σκοποί του Συλλόγου είναι η προάσπιση των δικαιωμάτων των οροθετικών, η αντιμετώπιση της εξάπλωσης του HIV/AIDS, καθώς και ο περιορισμός των κοινωνικών και οικονομικών επιπτώσεών του στην Ελλάδα, όπως και η καταπολέμηση του στιγματισμού που υφίστανται οι συμπολίτες μας που ζουν με τον HIV. Ο Σύλλογος έχει περισσότερα από 400 εγγεγραμμένα μέλη, 25 εργαζόμενους και ένα ευρύ δίκτυο με περισσότερους από 650 ενεργούς εθελοντές σε όλη την Ελλάδα. Στο πεδίο της πρόληψης, η «Θετική Φωνή» λειτουργεί από το 2012 τα Κλινικά Κέντρα Πρόληψης “Checkpoint”. Με δύο σταθερές δομές στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη και δύο κινητές μονάδες, παρέχεται η δυνατότητα για δωρεάν και ανώνυμο τεστ για HIV, HCV, HBV και Syphilis με τη μέθοδο “rapid test”.

Λίγα λόγια για το «Κέντρο Ζωής»

Το «Κέντρο Ζωής» ιδρύθηκε το 1991 και είναι το πρώτο αναγνωρισμένο, μη κερδοσκοπικό, μη κυβερνητικό σωματείο στην Ελλάδα που προσφέρει δωρεάν, μοναδικές υπηρεσίες και προγράμματα (ψυχοκοινωνική και νομική υποστήριξη, Κέντρο Ημέρας κτλ.), καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα αναγκών των ανθρώπων που ζουν με HIV/AIDS, των οικογενειών και των συντρόφων τους. Όλα αυτά τα χρόνια, στέκεται στο πλάι όλων όσοι το προσεγγίζουν, χωρίς καμιά διάκριση ως προς το φύλο, τον σεξουαλικό προσανατολισμό ή την εθνικότητα, χάρη στην πολύτιμη προσφορά του μεγάλου δικτύου εθελοντών και του άρτιου επιστημονικού προσωπικού που διαθέτει.

Λίγα λόγια για το Checkpoint

Τα Checkpoint είναι μη κλινικά κέντρα πρόληψης, ενημέρωσης και προαγωγής της εξέτασης για τους ιούς HIV, HBV και HCV που λειτουργούν στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Τα Checkpoint είναι μια πρωτοβουλία της «Θετικής Φωνής», του Συλλόγου Οροθετικών στον HIV Ελλάδος, σε συνεργασία με το Aids Healthcare Foundation (AHF) και το Κέντρο Ελέγχου Λοιμώξεων και Πρόληψης Νοσημάτων (ΚΕΕΛΠΝΟ). Τα Checkpoint έχουν καταφέρει να διαγνώσουν το 32% του συνόλου των νέων κρουσμάτων HIV στην Ελλάδα και να συμβάλουν στην εκτιμώμενη μείωση του επιπολασμού του HIV στη χώρα, όπως διαφαίνεται από τη μείωση του αριθμού των νέων διαγνώσεων την τελευταία διετία.