Ο Χάρτινος Κύκνος: Η Κατερίνα Χλωροκώστα μιλά για τη γοητεία των σπασμένων ανθρώπων

«…Στον αγώνα εναντίον ενός καταστροφικού πάθους, μαθαίνεις να λειτουργείς με αξίες, να δίνεις πίστη, να ηρωοποιείς, να δίνεις στους ανθρώπους που πιστεύεις μια άλλη διάσταση. Αυτή που χρειάζεσαι εσύ για τη δική σου σωτηρία. Μα ξεχνάς, ξεχνάς πως είναι άνθρωποι…»

13 αληθινές ιστορίες σημαντικών ανθρώπων διαδέχονται η μία την άλλη, αποτελώντας τη ραχοκοκαλιά ενός άλλου κόσμου. Ενός κόσμου υπαρκτού, αλλά συχνά αόρατου στο οπτικό πεδίο της συνείδησής μας, σε μια πορεία παράλληλη με την «υγιή» κοινωνία. Άνθρωποι που γεννήθηκαν ιδιαίτεροι ή άνθρωποι που η ζωή στην πορεία της είχε άλλα σχέδια γι αυτούς. Έμαθαν να κουβαλούν τον πόνο και ραγισμένοι δεν έπαψαν ν’ αντιστέκονται μέχρι τέλους, διψώντας για ζωή. Η παρατήρησή τους αποτελεί  άγγιγμα ψυχής, μάθημα ζωής και αυτογνωσίας, ανεξίτηλο στη μνήμη του ανθρώπου που έρχεται λόγω της επαγγελματικής του ιδιότητας, σε επαφή μαζί τους. Κι αυτός δεν είναι άλλος από την Κατερίνα Χλωροκώστα. Αυτό το άγγιγμα είναι που τους κάνει σημαντικούς στα μάτια της, όλα αυτά τα χρόνια, που, με σπουδές Κοινωνικών και  Συμπεριφορικών Επιστημών, εξειδίκευση στην Ψυχολογία και μεταπτυχιακό στη Δραματοθεραπεία, τους συνάντησε στην Ελλάδα και το εξωτερικό, σε ιδρύματα, νοσοκομεία, οίκους ευγηρίας, μονάδες αποκατάστασης ή απεξάρτησης (Εργάστηκε 16 χρόνια στο ΚΕΘΕΑ, όπου μετεκπαιδεύτηκε ως σύμβουλος εξαρτήσεων και διευθύντρια μονάδων, όπως η ΙΘΑΚΗ). Τώρα, έχοντας δημιουργήσει τους «Κύκλους ζωής», διοργανώνει σεμινάρια και συναντήσεις αυτοβοήθειας και προσωπικής ανάπτυξης, μέσω της τέχνης της αφήγησης και τη μουσική.

Η Κατερίνα Χλωροκώστα μετά το Μικρό Λευκό Κοχύλι, παρουσιάζει το νέο της βιβλίο Ο Χάρτινος Κύκνος (εκδ. Γαβριηλίδης), την Παρασκευή 25 Μαΐου (7μμ), στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης (Μ2). Στη συζήτησή μας, μιλά για το ταξίδι που γέννησε αυτά τα βαθιά ανθρώπινα, γεμάτα ευαισθησία και εκλεπτυσμένο ρεαλισμό, συγκινητικά κείμενα που θα βρούμε με τον έναν ή τον άλλο τρόπο κάποιους δικούς μας ανθρώπους ή δαίμονες. Εκεί, ανάμεσα σε ψυχές με εξαρτήσεις, ειδικές ανάγκες, αναπηρίες, ασθένειες, γηρατιά ανθίζει η ελπίδα, το πείσμα και η προσπάθεια για κάτι καλύτερο, έστω για λίγες στιγμές με φως στο σκοτάδι τους. Έρωτες, αγάπη, αποδοχή, αγωνίες, μοναξιά, εφιάλτες, τρυφερές αγκαλιές, αλληλεγγύη, αμέτρητα χέρια και βλέμματα. Ιστορίες ανθρώπων που αν και δεν θεωρούνται  «χρήσιμοι» σύμφωνα με τα πρότυπα του δυτικού πολιτισμού, όπως λέει η ίδια, έχουν πολλά να διδάξουν. Ένα από αυτά συμπυκνώνεται στα λόγια του Σουάμι Σιβανάντα  που μια επόπτριά της στα πρώτα της βήματα, της έγραψε σε ένα μικρό χαρτάκι:

 «Να έχετε το ίδιο βλέμμα για όλους τους ανθρώπους»

Τι όμως ήταν αυτό που την οδήγησε σε αυτό τον τομέα σπουδών και τη συγγραφή;

«Όταν έκανα αυτή την επιλογή, ήμουν μικρή και άγουρη, όπως λέω συχνά. Τώρα, κοιτώντας πίσω, ξέρω πως τίποτα δεν μας βρίσκει τυχαία. Φόβοι, προσωπικοί δαίμονες ζητούσαν απαντήσεις και πληγές να θεραπευτούν. Ο στόχος τελικά ήμουν εγώ. Μπαίνοντας σε αυτόν τον κόσμο, όλο και πιο βαθιά, άρχισα να μαγεύομαι. Είχα κυρίως καλούς δασκάλους, προϊσταμένους  και επόπτες που ήταν άνθρωποι εμπνευσμένοι και είμαι τυχερή που τους συνάντησα. Ζήλευα αυτό που είχαν την ικανότητα να δουν και άρχισα να μαζεύω, να παρατηρώ, να βρίσκω νόημα στον πόνο.

Άρχισα να γράφω μετά από παρακίνηση τρίτων. Δουλεύω μέσα από την αφήγηση άλλωστε. Είμαι παραμυθού. Δεν είναι τυχαίο ούτε αυτό, αφού η πρώτη μου επόπτρια, την οποία θαύμαζα, ήταν αφηγηματική θεραπεύτρια. Έλεγα λοιπόν, συχνά, αυτές τις ιστορίες που έζησα όλα αυτά τα χρόνια και μου έλεγαν οι φίλοι, όλο και πιο συχνά, πως πρέπει να τις γράψω, να τις μοιραστώ. Οι σημειώσεις υπήρχαν από πάντα, αλλά και να μην τις είχα, όλα ήταν χαραγμένα στην καρδιά και το μυαλό μου και είναι αδύνατον να τα ξεχάσω».

«…Εκεί, για πρώτη φορά κατάλαβα πως η αξιοποίηση ενός ταλέντου θέλει ουσιαστικές ικανότητες διαχείρισης. Αυτό ήταν στην πραγματικότητα τα ταλέντο! Δεν αρκεί να έχεις κάτι, πρέπει να μάθεις και να το αξιοποιείς …»

Στο βιβλίο αναφέρεσαι στη διαμονή σου  σε κοινόβιο θεραπευτικής κοινότητας, με τους ίδιους κανόνες, συνθήκες, ευθύνες και υποχρεώσεις με τους θεραπευόμενους που ήταν εκεί για απεξάρτηση.

«Ήταν μέρος  της αξιολόγησής μου, από το ΚΕΘΕΑ. Μια αξιολόγηση που διαρκούσε έναν χρόνο και η διαμονή στο κοινόβιο 2 μήνες. Ένα μέρος που άνθρωποι σπασμένοι ερχόταν από τη φυλακή ή τις πιάτσες, για να χτίσουν μια νέα ταυτότητα. Μια ταυτότητα απαλλαγμένη από βάρη, πάνω σε υγιή βάση. Αυτοί οι σπασμένοι άνθρωποι διαθέτουν μια ακατέργαστη γοητευτική προσωπικότητα για μένα και  κατάλαβα, πως είναι ο τομέας που θα ήθελα να ασχοληθώ. Αυτή η σπατάλη ζωής, ταλέντου και δυνατοτήτων από εξαρτήσεις που τους μετέτρεπαν σε άβουλα όντα, καταδικασμένα να ζουν, σκιές ενός χαμένου  εαυτού στο σκοτάδι τους και η πιθανότητα να τους βοηθήσω, η δυνατότητα να εξερευνήσω το μυαλό και την ψυχή τους και να μάθω από αυτούς. Ζώντας έντονες στιγμές  και αξέχαστες εμπειρίες, πήρα μαθήματα ζωής. Με την βοήθεια  και  την υποστήριξη από επόπτες και θεραπευτές,  πολύτιμες  για την αποφόρτιση και διαχείριση αυτού του φορτίου, έτσι ώστε να μην επηρεάζομαι στην μου  προσωπική ζωή- όπως γινόταν και σε άλλου είδους δομές που είχα εργαστεί ή μαθητεύσει- συνέχισα για 16 χρόνια κοντά τους.

Δεν είναι κάτι εύκολο και δεν είναι για όλους. Όταν περίμενα τα τελικά αποτελέσματα της συνολικής μου αξιολόγησής, τα οποία θα ενέκριναν την  ένταξή μου στο προσωπικό, ευχόμουν μ’ όλη τη δύναμη της ψυχής μου να είναι θετικά. Το ήθελα κολασμένα και σκεφτόμουν τι θα έκανα, αν δεν με ενέκριναν.  Η εμπειρία μου με άτομα με ειδικές ανάγκες και νοητική στέρηση – που επίσης καταγράφεται στο βιβλίο- μου φάνηκε πιο δύσκολη. Ένιωσα, πως δεν μου ταίριαζε. Ίσως, γιατί πολύ δύσκολα μπορείς να διαβάσεις το μυαλό τους και η πρόοδος είναι συχνά ανεπαίσθητη, όχι εύκολα ορατή. Xρειάζεται πολλή υπομονή και χρόνο για να την αντιληφθείς, αν και κάθε μικρό βήμα προόδου έχει τεράστια σημασία. Η δυσκολία στην επικοινωνία λεκτικά και σωματικά, το αχαρτογράφητο τοπίο της σκέψης τους φάνταζε ανυπέρβλητο, όταν στα πρώτα μου βήματα, άγουρη ακόμη τους συνάντησα. Θαυμάζω τους δοτικούς ανθρώπους που δουλεύουν με χαμόγελο, σε τέτοιες δομές, όπως και στις ψυχιατρικές κλινικές, για την υπομονή και το ψυχικό τους σθένος.

Σίγουρα, ήταν στιγμές που λύγιζα κι αναρωτιόμουν αν έχει νόημα τόσος πόνος. Όταν κάποιος θεραπευόμενος υποτροπίαζε, εγκατέλειπε ή πέθαινε. Ζώντας όλα αυτά από κοντά, πέρα από την εξειδικευμένη υποστήριξη που είχα, αυτό που με έκανε να κρατώ τις ισορροπίες μέσα μου, ήταν η σκέψη, πως αυτό που βλέπω είναι κάτι που συμβαίνει σε άλλους.Ήμουν ένας παρατηρητής και στο ερώτημα, αν αυτό επηρεάζει τη συμπεριφορά μου απέναντι στους γιους μου, σου απαντώ, πως οι ανησυχίες μου δεν διαφέρουν από οποιουδήποτε σύγχρονου γονιού, για το μέλλον και τις καθημερινές επιλογές των παιδιών τους. Με την ίδια λογική που π.χ. και οι αστυνομικοί δεν θα κλειδώσουν μέσα στο σπίτι τα παιδιά τους, γιατί έξω υπάρχουν εγκληματίες, βία και ναρκωτικά. Τα παιδιά μου 12 και 15,5 χρόνων θαυμάζουν και μαγεύονται από αυτό που κάνω. Πέρασαν- και ειδικά ο μεγάλος-  καλοκαίρια και εκδρομές,  με παγωτά στα χέρια, ανάμεσα σε θεραπευόμενους που ήταν οι «νταντάδες» τους. Έχουν μάθει, να έχουν το ίδιο βλέμμα για όλους τους ανθρώπους και δεν φοβούνται τους σπασμένους ανθρώπους».

-Τώρα στους «Κύκλους  Ζωής» δουλεύεις με ομάδες σε σεμινάρια συγκεκριμένης θεματικής;

«Είναι ένας νέος κύκλος στη ζωή μου τα τελευταία χρόνια, όπου εξασκώ, με βάση όλη την προηγούμενη εμπειρία που έχω αποκτήσει, αυτό στο οποίο επίσης ειδικεύτηκα. Τη Δραματοθεραπεία. Οι εικαστικές θεραπείες είναι ιδιαίτερα διαδεδομένες στο εξωτερικό. Μέσω της τέχνης, το παιχνίδι, τους ρόλους αποτελούν- λειτουργούν ως ήπιες θεραπευτικές μέθοδοι, σε αντίθεση με άλλες πιο σκληρές διαδικασίες. Με παραμύθια και μουσική ξυπνάμε, ότι πιστεύουμε πως στέρεψε στη μνήμη μας.

Το σώμα διαθέτει μια φανταστική κυτταρική μνήμη που ξεκινά από τις πρώτες ανάσες μας στον κόσμο, σε βαθμό, που δεν μπορούμε να διανοηθούμε. Κρατάει όλη την ενημέρωση που έχει καταγραφεί σε όλη τη διάρκεια της διαδρομής μας, και όταν αυτή αρχίζει να επανέρχεται, συμπαρασύρει τα πάντα, βοηθώντας στην επούλωση, γλυκαίνοντας τον πόνο. Ναι, είμαι μια παραμυθού. Αφηγούμαι παραμύθια με έμμεσες αναφορές και συμβολισμούς, σε ή με ομάδες που δημιουργούνται με αφορμή τις θεματικές που ανακοινώνονται και όχι μόνο. Αυτό λειτουργεί αποτελεσματικά όσον αφορά στην προσωπική ανάπτυξη, αυτοαναζήτηση, αυτοανακάλυψη σε ζευγάρια, ομάδες και άτομα που βρίσκουν τη χαρά στη ζωή τους».

-Κι αλήθεια ποιος είναι ο ορισμός της ζωής για σένα που έχεις εξερευνήσει πολλές από τις πτυχές της;

«Η ζωή είναι ένα κορίτσι λίγο μετά την εφηβεία. Όμορφη σαν θεά, με μακριά μαύρα μαλλιά… Γλυκιά και σκληρή… Ο δυναμισμός της σε κρατά σε απόσταση κι όμως, θέλεις να τη γνωρίσεις… να την προσεγγίσεις… να την χαρείς… Ένα γοητευτικό κορίτσι γεμάτο ενέργεια και αντιφάσεις που θέλεις να φύγεις μαζί του…»

-Στη ζωή μας ήρθε η οικονομική κρίση. Πως επηρέασε την κατάσταση στις δομές απεξάρτησης;

«Όταν μια χώρα βρίσκεται σε περιόδους οικονομικής ύφεσης, όπως η κρίση των τελευταίων ετών στην Ελλάδα. Οι ευαίσθητοι πληθυσμοί είναι αυτοί που υποφέρουν περισσότερο. Αν και αυτό δημιουργεί και ένα κύμα αύξησης των εξαρτήσεων, οι δομές που αφορούν στην απεξάρτηση, δεν θεωρήθηκαν  προτεραιότητα. Ήμουν ακόμη στο ΚΕΘΕΑ, όταν ξέσπασε η κρίση. Κόπηκε ένα τεράστιο ποσοστό από τη χρηματοδότηση και  άρχισαν να μειώνονται και όλοι οι αριθμοί, όπως του προσωπικού που μπήκε στη διαδικασία να δουλεύει με αυταπάρνηση και προσωπικό κόστος. Αυτή η κατάσταση απαιτεί συνεπώς και αλλαγή στο σύστημα σίτισης, διαμονής, θέρμανσης, να μειώσεις τις παροχές, αλλά και τα άτομα που θα μπορέσουν να συμμετέχουν στο πρόγραμμα, σε ένα κοινόβιο με υψηλά, ως τότε,  ποσοστά επιτυχίας στον δύσκολο, επίπονο δρόμο της απεξάρτησης».

Ποια φράση θα έβαζες δίπλα στον τίτλο της δική σου ζωής;

«Αφέσου!».

Ο Χάρτινος Κύκνος, αν δεν τον συναντήσετε στην πρώτη του παρουσίαση στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης στις 25 Μαΐου (με μουσικές εκπλήξεις), ανοίγει τα άσπρα του ντελικάτα φτερά, έτοιμα να σας χαΐδέψουν, σε όλα τα βιβλιοπωλεία. Ως τότε μας χαρίζει λίγες ακόμη γραμμές από τις ιστορίες του:

“…είχα γνωρίσει μια μαμά που είχε μετατρέψει μια τέτοια πληγή σε δημιουργία. Είχε μετατρέψει τη λύπη της σε ενέργεια και τη μοίραζε εκεί έξω μεταλλαγμένη σε έμπνευση…”

@Μαρία Μαυρίδου