Τάκης Τζαμαργιάς: “Δούλεψα πολύ με την αλήθεια και την ανέβασα στο ρινγκ” – Ορφανά στο ΚΘΒΕ

Ο ήλιος έχει πια βυθιστεί στον ορίζοντα του Θερμαϊκού. Έξω, η πόλη μπαίνει στον ρυθμό της νύχτας. Οι ήχοι, το σκοτάδι, τα φώτα και οι σκιές της γίνονται μέρος μιας παράστασης που, όπως αποδεικνύεται, θα αφήσει για μια ακόμη φορά το στίγμα της στο Φουαγιέ του θεάτρου της ΕΜΣ. «Δούλεψα πολύ με την αλήθεια και την ανέβασα στο ρινγκ», μου είχε πει ο καταξιωμένος σκηνοθέτης Τάκης Τζαμαργιάς*, κατά τη συνάντησή μας  για την παρούσα συνέντευξη. Η  νέα παραγωγή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος  «Ορφανά» του Ντέννις Κέλλυ, του Ιρλανδού βραβευμένου συγγραφέα. Ένα έργο που θριάμβευσε στο Φεστιβάλ Εδιμβούργου (βραβεία Fringe First και Herald Angel) το 2009 και ανέβηκε από τότε σε δεκάδες ευρωπαϊκές σκηνές φτάνοντας ως την Αυστραλία και το Χονγκ Κονγκ, κάνει πρεμιέρα το Σάββατο 14 Απριλίου 2018 .

Φέρει  την υπογραφή ενός σκηνοθέτη που νοιάζεται για τον άνθρωπο ως κύτταρο μιας κοινωνίας που βρίσκεται σε τέλμα. Αυτός ο μόνιμος προβληματισμός και ανησυχία για το μέλλον αντικρίζοντας το παρόν, μέσα από την κατάδυση στην ανθρώπινη ψυχή και η δύναμη της ατομικής και συλλογικής  συνείδησης, σε ένα περιβάλλον που οι ισορροπίες είναι λεπτές και εύθραυστες  κάτω από τη πίεση της σκληρής,  αδυσώπητης πραγματικότητας, όπου τα όρια είναι δυσδιάκριτα και η αλήθεια αλλάζει πρόσωπα, ομολογεί, πως είναι αυτό που τον κάνει να επιλέγει την πλειοψηφία των έργων που σκηνοθετεί, στη μακρόχρονη πορεία του και η έννοια του ως εκπαιδευτικός.  Μια συζήτηση και γεύση από πρόβα με έναν σεμνό, χαμηλών τόνων, σκεπτόμενο άνθρωπο και καλλιτέχνη που εργάζεται στο θέατρο και την εκπαίδευση, με το βλέμμα προσανατολισμένο στον άνθρωπο.

«Άτομο, κοινωνία, υπέρβαση ορίων και ποια είναι αυτά είναι ερωτήματα, στα οποία συνεχώς αναζητώ απαντήσεις μέσα από τις δουλειές μου. Όταν όλοι μέσα μας έχουμε το καλό και το κακό, τι είναι αυτό που θα απασφαλίσει το ένα ή το άλλο; Τι κάνει κάθε ένα από αυτά να κυριαρχήσει σε συνθήκες πίεσης; Σε ακραίες συνθήκες που το ένστικτο της επιβίωσης βρίσκεται σε συναγερμό; Όταν η βία εισβάλει στο περιβάλλον, τη γειτονιά, το σπίτι μας και γίνεται  άμεσα και έμμεσα μέρος της ζωής μας; Όταν από θεατές γινόμαστε συμμέτοχοι; Όταν η θεωρία, η φιλοσοφία, τα ιδεώδη μας έρχονται αντιμέτωπα με τη ρεαλιστική όψη της κοινωνίας και πρέπει να πράξουμε;  Όταν  έχει φωλιάσει μόνιμα μέσα μας ο φόβος; Τι είναι αυτό που καθορίζει τις αντιδράσεις, τη στάση και τη συμπεριφορά μας; Οι καταβολές; Το περιβάλλον; Ο χαρακτήρας; Που σταματούν, ποια είναι τα όρια και ποιος τα καθορίζει; Πως αυτά αλληλεπιδρούν και  ο  ρόλος της  παιδεία σε αυτό. Πιστεύω στην παιδεία και τη διαμόρφωση ενός πλαισίου ατομικής-συλλογικής συνείδησης μέσα από την καλλιέργειά της.  Θα πρέπει πάντως να ομολογήσω, πως αυτή η μακρόχρονη πορεία διερεύνησης ορίων της ανθρώπινης ψυχής, από μέρους μου, μου αφήνει συνεχώς νέα ερωτηματικά».

Στο κέντρο της αίθουσας δεσπόζει το σκηνικό της οικογενειακής ζωής, της οικογενειακής εστίας στα στενά καθορισμένα της όρια. Το τραπέζι στρωμένο για το δείπνο, τo παιδικό δωμάτιο και τα παιχνίδια που παραπέμπουν στο πρωτότοκο παιδί του ζευγαριού. Το δάπεδο όμως, μας προϊδεάζει για τις εξελίξεις που καθώς κλιμακώνεται  η ένταση θα πάρουν μορφή χιονοστιβάδας. Προμηνύει εκρήξεις και σεισμούς που θα ταράξουν τα θεμέλια, θα δημιουργήσουν  βαθιές ρωγμές, θα ανοίξουν τη γη κάτω από τα πόδια των ηρώων. Αλήθεια και ψέμα, σωστό και λάθος, ηθικό και μη, «εμείς» και οι «άλλοι», ασφάλεια και απειλή, ξεβράζουν μπροστά στα μάτια μας αυτά που καθημερινά ζούμε. Τις συμβάσεις, τα πρέπει, αλλά κυρίως τις αγωνίες, τους φόβους που κάποτε ήταν για μας σενάριο ταινίας ή μια είδηση στα ΜΜΕ που γίνεται  αφορμή για φιλοσοφικές συζητήσεις, αλλά και αντιπαραθέσεις και τώρα νιώθουμε όλο και πιο συχνά, όλο και πιο κοντά την ανάσα τους στο σβέρκο μας. Τρυπώνουν στο μυαλό μας, γίνονται εφιάλτες μας και τους συναντούμε στην πόρτα μας ή και μέσα στο σπίτι μας. Τι θα κάναμε λοιπόν αν η βία, το έγκλημα χτυπούσε το δικό μας περιβάλλον; Τι κάνει έναν έφηβο να εθίζεται στη βία, να διασκεδάζει με αποτρόπαιες σφαγές ισλαμιστών στο διαδύκτιο και να θεωρεί cool τα σύμβολα του ναζισμού; Αν συμμέτοχοι-αυτουργοί ήταν τα δικά μας παιδιά, οι δικοί μας άνθρωποι; «…Νιώθω, πως άρχισα να σαπίζω…». Θύτες και θύματα με δυσδιάκριτα όρια. Ποια όχθη θα διαλέγαμε; Η πόρτα ανοίγει και ο θόρυβος της νύχτας, το αστικό τοπίο της πόλης γίνoνται το φυσικό σκηνικό μιας παράστασης με δυνατές ερμηνείες και ένα κείμενο που κάνουν αυτή τη μικρή γαλάζια φλέβα στον κρόταφο να πάλλεται, συντονισμένη στους χτύπους της καρδιάς. Κάθε λέξη σε οδηγεί σε πολλαπλούς συνειρμούς και σκέψεις. «Εγώ τι θα έκανα;», αναρωτιέσαι. Και κάπου μέσα σου ξέρεις ή υποψιάζεσαι αυτό που δεν θες να παραδεχτείς στο πολιτισμένο σου περιβάλλον. Είμαστε εκεί, θεατές, καθισμένοι δεξιά και αριστερά του σκηνικού της ζωής μας. Αναρωτιόμαστε, αν θα περάσουμε στην απέναντι όχθη…

«Το συγκεκριμένο έργο είναι αριστοτεχνικά γραμμένο από τον Ντέννις Κέλλυ. Χτίζει με θαυμαστό τρόπο τους χαρακτήρες στο  πρώτο μέρος για να τους αποδομήσει στο δεύτερο. Το ζευγάρι βρίσκεται στον  δικό του χώρο, στο (προστατευμένο) σπίτι του. Γιορτάζει τον επικείμενο ερχομό του δεύτερου παιδιού. Η  Έλεν βρίσκεται σε δίλημμα. Αξίζει να φέρει ένα ακόμη παιδί σε μια κοινωνία γεμάτη κινδύνους; Απέναντί της ένας συγκαταβατικός ψύχραιμος Ντάννυ. Ο Λίαμ ο νεαρός αδερφός της Έλεν εισβάλει ξαφνικά στο σπίτι με ρούχα ματωμένα και κουβαλά μαζί του όλη τη βία του κόσμου. Τρεις άνθρωποι μια οικογένεια, ένα σπίτι και οι διαφορετικές τους θεωρήσεις για την αγάπη, τον κόσμο, την τάξη και την ηθική. Ο καθένας με τη δική του ανθρώπινη ιστορία και οπτική. Όμως στο δεύτερο μέρος όλα ανατρέπονται. Οι διάλογοι, οι λεκτικές αντιπαραθέσεις, οι εκρήξεις, δυναμιτίζουν την ατμόσφαιρα και οι ρόλοι αλλάζουν. Φωτίζονται οι κρυφές πτυχές της προσωπικότητάς τους, αποκαλύπτονται οι κρυμμένες αλήθειες και αναδύονται οι σκοτεινές πλευρές του εαυτού τους. Δούλεψα πολύ με την αλήθεια και την ανέβασα στο ρινγκ.

Είμαι τυχερός που συνάντησα και συνεργάζομαι με όλους αυτούς τους αξιόλογους συντελεστές. Ο Χρίστος Στυλιανού (Ντάννυ) διαθέτει μια ξεχωριστή στόφα ηθοποιού με ήθος που φανερώνει την παιδεία που διαθέτει. Δεκτικός, πρόθυμος να τσαλακωθεί, να δοκιμαστεί, να υπηρετήσει στο 100% τον ρόλο και να ανακαλύψει υο βάθος  και τις διαστάσεις του. Η Ελένη Θυμιοπούλου (Έλεν) διαθέτει μια αξιοθαύμαστη εσωτερικότητα,  συνδυασμένη με μια δυνατή ερμηνεία. Το ό,τι είναι ζευγάρι και στη ζωή με τον Χρίστο, το έμαθα με έκπληξη, αφού την είχα επιλέξει. Αυτή η διαπίστωση αρχικά με έβαλε σε δίλημμα, αλλά τελικά το να μην αναιρέσω αυτή την επιλογή με δικαίωσε με το αποτέλεσμα. Ο Χρήστος  Διαμαντούδης (Λίαμ) είναι ένας νέος ηθοποιός που δούλεψε σκληρά τον ρόλο του και με κάνει να πιστεύω, πως αν συνεχίσει έτσι, θα εξελιχθεί μελλοντικά. Ο Γιώργος Χριστιανάκης ντύνει μουσικά την παράσταση και με εξέπληξε ο τρόπος, το ενδιαφέρον  και η αγάπη με την οποία την προσέγγισε. Αυτό που κάνω πάντα είναι να βρίσκομαι ανάμεσα στους θεατές και έτσι, να νιώθω τον παλμό του κοινού, να βλέπω και να ακούω τις αντιδράσεις τους, να αντιλαμβάνομαι πως βιώνουν την παράσταση. Κι αυτό είναι το μόνο πράγμα που με λυπεί σε αυτή τη συνεργασία. Που φεύγοντας δεν θα είμαι εδώ, να τη βλέπω να κάνει τα βήματά της στον χρόνο, μέσα από τα μάτια των ανθρώπων που θα την παρακολουθούν.

Ο Γιάννης Αναστασάκης,  γνωρίζοντας  τις  φιλοσοφικές-καλλιτεχνικές ανησυχίες μου, μου πρότεινε το έργο  Ορφανά και παραδέχομαι, πως η πρόταση να παρουσιαστεί στο Φουαγιέ με προβλημάτισε. Αρκούσε όμως να δω το Festen σε σκηνοθεσία Γιάννη Παρασκευόπουλου – τον οποίο εκτιμώ απεριόριστα- για να αλλάξω γνώμη. Στην παράσταση αυτή έχει στηθεί ένα πολύ δυνατό σκηνικό από τον  Εδουάρδο Γεωργίου, όπου εκτός άλλων προσομοιάζει το σκηνικό δάπεδο του σπιτιού, με αυτό του φουαγιέ. Από την άλλη η ίδια η πόλη γίνεται μέρος της παράστασης μέσα από τη σύνδεση με τον εξωτερικό χώρο της αίθουσας.

Είναι πολύ σημαντικό για μένα το κείμενο, σε σημείο εμμονής. Σε κάθε παράσταση που ανεβάζω μου είναι πολύ δύσκολο να «κόψω» κείμενο κι αυτό είναι ίσως ένα ελάττωμά μου, αφού κάποιες φορές  χάνω πολύτιμο χρόνο μέχρι να πεισθώ γι αυτό. Κάτι τέτοιο π.χ. έγινε τελευταία στο έργο  «Η τάξη μας» του Ταντέους Σλομποντζιάνεκ που ανέβηκε  στο Εθνικό Θέατρο , όπου ευτυχώς εγκαίρως συνετίστηκα. Ένα έργο που επίσης πραγματεύεται το θέμα των ορίων, την αλλοίωση των χαρακτήρων (10 διαφορετικών ανθρώπων και φίλων) και την κατάρριψη των ιδεολογιών και ηθικών φραγμών μπροστά στην επιβίωση υπό ακραίες συνθήκες, όπως ο ναζισμός. Είναι πάντα τόσο δύσκολο στο θέατρο, να εμπεριέχεις τόσα πολλά σε τόσο λίγο χρόνο!  Νιώθω πως είναι ιεροσυλία να αφαιρέσω ακόμη και μια λέξη που ο συγγραφέας είχε λόγο που χρησιμοποίησε.

Στο Μίζερι του Στήβεν Κινγκ, που παίζεται με επιτυχία στο Ιλίσια – Βολανάκης ήταν από τις λίγες φορές που είχα μπροστά μου ένα έργο που απείχε από τις ιδεολογικές μου αναζητήσεις και θα έλεγα το είδα πιο ψύχραιμα. Δεν είχα αυτή την προσωπική εμπλοκή, αν θέλεις. Μια παράσταση που μπόρεσα να τη δω από απόσταση έχοντας πάντα το βάρος της σύγκρισης με την κορυφαία ομώνυμη ταινία. Δέχθηκα την πρόκληση και η συνεργασία με την Ρένη  Πιττακή έδωσε άλλη πνοή στο έργο. Πολύ διαφορετική από την Κάθι Μπέιτς (Όσκαρ, ερμηνείας), αλλά με δική της άποψη, ακούραστη, συνεργάσιμη και αδιαμφισβήτητο ταλέντο και εμπειρία, έκανε τον ρόλο δικό της και δουλέψαμε, μαζί με τον Λάζαρο Γεωργακόπουλο το έργο σε άλλα επίπεδα».

Η συζήτηση συνεχίζεται για ώρα. Μαθαίνω, πως συνεχίζοντας τη συνεργασία με το Κρατικό, θα σκηνοθετήσει για την παιδική σκηνή το έργο της Άλκης Ζέη “Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου”. Μιλάμε για τη σύγχρονη ελληνική δραματουργία που κατά κύριο λόγο είναι αυτοαναφορική και δεν συναντάμε αξιόλογα έργα που να καταγράφουν το σύνολο της την ελληνική πραγματικότητα, όπως π.χ. ο Ι. Καμπανέλης στην εποχή του. Για την αγάπη του για το θέατρο που τον έκανε να ιδρύσει, ως γνήσιος Πειραιώτης, τη Θεατρικής Σκηνής του Δ. Κερατσινίου, που μετεξελίχθηκε σε εταιρεία ‘Δυτικά της Πόλης’ και να δουλεύει, όπως λέει, αρχικά ως ερασιτέχνης ανάμεσα σε μια ομάδα ερασιτεχνών και για 14 χρόνια να μαθαίνουν ο ένας από τον άλλο. Αυτή η αγάπη για το σύνολο και την ομάδα, τον έκανε να κατέβει από της σκηνή και να επιλέξει τον ρόλο του σκηνοθέτη. Ανησυχεί για τη νέα γενιά με την αγάπη του δασκάλου που θέλει να βλέπει τους μαθητές του να προοδεύουν και του πατέρα που αγωνιά για το μέλλον που περιμένει τα παιδιά του. Από τη θέση του εκπαιδευτικού διαπιστώνει την ύπαρξη νέων με εντυπωσιακά πολλή συσσωρευμένη γνώση, πληροφορίες, όπως και ταλέντο, αλλά και μια έλλειψη πάθους και ορμής σε αυτό που κάνουν και συχνά με έλλειψη παιδείας. Κάτι διαφορετικό από την εκπαίδευση. Στόχος του είναι με τη συμπεριφορά του, την προσέγγιση της διδασκαλίας του και τις παραστάσεις του, να φυτέψει μέσα σε όσους μπορέσει, όλα αυτά που θεωρεί καλό σπόρο για την εξέλιξη τους ως άνθρωποι και καλλιτέχνες με όφελος για τους ίδιους και το σύνολο.

«Είναι που τα πτυχία, το σύστημα, τα ΜΜΕ και το διαδίκτυο τους καθιστούν οργανωμένους, υπερπληροφορημένους για κάθε βήμα που σκέφτονται να κάνουν. Τα έχουν βάλει όλα σε ένα σχέδιο γεμάτο κουτάκια και αυτό συχνά στερεί το στοιχείο του αυθορμητισμού, την τρέλα να βουτήξουν στο άγνωστο με άγνοια κινδύνου και να αναμετρηθούν με τον εαυτό τους και τα όνειρά τους. Όνειρα που συχνά αναρωτιούνται αν είναι ουτοπία σήμερα».

Αν όπως λέμε πάντα το θέατρο δε δίνει απαντήσεις, αλλά θέτει ερωτήματα, σε αυτή την παράσταση τα ερωτήματα είναι πολλά, μας αφορούν και με την αρτιότητά της, νομίζω πως η επιτυχία του Φουαγιέ θα γίνει θεσμός στο Κρατικό.

Κείμενο – φωτογραφίες πρόβας : @Μαρία Μαυρίδου

Φωτο εξωφύλλου Αλεξανδράκης Γιώργος

 

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Μετάφραση: Κοραλία Σωτηριάδου
Σκηνοθεσία: Τάκης Τζαμαργιάς
Σκηνικά – Κοστούμια: Εδουάρδος Γεωργίου
Μουσική: Γιώργος Χριστιανάκης
Επιμέλεια κίνησης: Φρόσω Κορρού
Φωτισμοί: Στράτος Κουτράκης
Βοηθός Σκηνοθέτη: Ζαχαρούλα Οικονόμου
Βοηθός σκηνογράφου – ενδυματολόγου: Δανάη Πανά
Β’ βοηθός σκηνογράφου – ενδυματολόγου: Θρασύβουλος Καλαϊτζίδης
Βοηθοί φωτιστή: Μαρία Όσσα, Ελένη Τζημίκα, Γεωργία Τσελεπή
Φωτογράφιση παράστασης: Τάσος Θώμογλου
Οργάνωση παραγωγής: Βαλεντίνη Καλπίνη

Παίζουν: Χρήστος Διαμαντούδης (Λίαμ), Ελένη Θυμιοπούλου (Έλεν), Χρίστος Στυλιανού (Ντάννυ)

Στην παράσταση συμμετείχαν στο πλαίσιο πρακτικής άσκησης οι φοιτήτριες του Τμήματος Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ: Μαρία Μεντερίδου ως Β΄ βοηθός σκηνοθέτη, Ιωάννα Ντατσή ως Γ΄ βοηθός σκηνοθέτη και Χρυσάνθη Τσολάκη ως Δ΄ βοηθός σκηνοθέτη.

Ημέρες και ώρες παραστάσεων:
Τετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή, στις 21.00

*Βιογραφικό: Δραματική Σχολή Πειραϊκού Συνδέσμου. Μαράσλειος Παιδαγωγική Ακαδημία. Μαράσλειο διδασκαλείο. Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Αθηνών. Μεταπτυχιακό δίπλωμα στη Διδακτική Λογοτεχνίας και στο Θέατρο στην Εκπαίδευση. Υποψήφιος διδάκτορας του ιδίου τμήματος και εκλεγμένος Ε.Ε.ΔΙ.Π. στο αντικείμενο ‘Θέατρο στην Εκπαίδευση’ και στο Τμήμα Επιστημών Αγωγής Προσχολικής Ηλικίας του Πανεπιστημίου Αθηνών ως προσκεκλημένος καθηγητής στους τομείς Διδακτική του θεάτρου και Κώδικες του θεάτρου για παιδικό και νεανικό κοινό. Είναι ιδρυτής της Θεατρικής Σκηνής του Δ. Κερατσινίου, που μετεξελίχθηκε σε εταιρεία ‘Δυτικά της Πόλης’. Έχει σκηνοθετήσει 34 παραστάσεις στο Εθνικό Θέατρο (‘Καλιφόρνια Ντρίμιν’), στα θέατρα Σφενδόνη, Από μηχανής, Επί Κολωνώ (‘Αρχείο Γιόχαν Φάτσερ’), στα ΔΗΠΕΘΕ Ιωαννίνων και Βορείου Αιγαίου κ.ά. Στην Κύπρο σκηνοθέτησε στον ΘΟΚ (‘Καυτός πάγος’) και στην ΕΘΑΛ (‘Α. Παπαδιαμάντης’). Υπήρξε μέλος της συγγραφικής ομάδας για το βιβλίο ‘Στοιχεία θεατρολογίας’ (ΟΕΔΒ) και Πολιτιστικές εκδηλώσεις (Άτραπος). Έχει γράψει, επίσης, άρθρα και μελέτες για το θέατρο./ Φωτογραφία: Άρης Ράμμος