Volkan Kiziltunc – Οι εύθραυστες ισορροπίες στην Τουρκία και η τέχνη της φωτογραφίας Thessaloniki PhotoBiennale 2018

Κάποιες συνεντεύξεις είναι σαν τις μπάμπουσκες. Φτάνεις στην καρδιά τους ανακαλύπτοντας και αποκαλύπτοντας  μια σειρά από πληροφορίες, δεδομένα και καταστάσεις με πολλές αναγνώσεις, μηνύματα και αναφορές. Αφορμή για τη συνάντηση με τον καλλιτέχνη, φωτογράφο, video artist, αρχαιολόγο και  ακαδημαϊκό Volkan Kiziltunc, στον φιλόξενο χώρο του βιβλιοπωλείου του Μορφωτικού  Ιδρύματος  Εθνικής Τραπέζης (Τσιμισκή 11,Θεσσαλονίκη) ήταν η έκθεση photobooks που εγκαινιάστηκε εκεί και της οποίας είναι επιμελητής, αλλά και ένας από τους συμμετέχοντες, στο πλαίσιο της Thessaloniki PhotoBiennale 2018. Η έκθεση, με τίτλο: Σιδερένια γη χάλκινος ουρανός, διαρκεί ως τις 3 Νοεμβρίου και αποτελεί αποτέλεσμα της συνεργασίας του ΜΙΕΤ, του FUAM (Istanbul Photobook Festival) που πραγματοποιείται με επιτυχία στην Κωνσταντινούπολη, εδώ και τρία χρόνια, του οποίου είναι μέλος, διδάσκων και συντονιστής και του Μουσείου Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης.

Ο 42χρονος  διακεκριμένος και βραβευμένος στην Τουρκία, αλλά και διεθνώς, καλλιτέχνης μας μιλά για την εξέλιξη της φωτογραφικής τέχνης, τη χρησιμότητα και το συνεχώς αυξανόμενο ενδιαφέρον για τα photobooks, την προσωπική του φιλοσοφία και πορεία, την επιρροή από την επιστήμη της αρχαιολογίας, τον ρόλο της τέχνης και της ελεύθερης έκφρασης στην αποτύπωση της αλήθειας, ως ντοκουμέντο ή άποψη, στο πλαίσιο της Νέας Αντικειμενικότητας. Η  ξενάγηση σε αυτή την έκθεση είναι  ίσως μια κραυγή ανησυχίας, για το παρόν και το μέλλον της Τουρκίας, κοιτώντας μέσα από τον φωτογραφικό φακό, Τούρκων αλλά και ξένων καλλιτεχνών, την πορεία της και την πραγματικότητα που έχει διαμορφωθεί. Μια χώρα γεμάτη αντιθέσεις που γίνονται όλο και πιο έντονες, καλύπτοντας ένα απέραντο κομμάτι γης στην Ανατολή, με το βλέμμα των ανθρώπων της στραμμένο στη Δύση. «Νέοι, επιστήμονες και καλλιτέχνες κοιτούν προς την Ευρώπη, όχι προς τη Μέση Ανατολή. Σε μια χώρα που η ουδετερότητά της στον  Παγκόσμιο Πόλεμο, έδωσε πρόσφορο έδαφος στους Ευρωπαίους επιστήμονες, ανθρωπολόγους, αρχαιολόγους, ερευνητές και καλλιτέχνες να την επισκεφτούν, να την ανακαλύψουν και να εργαστούν εξελίσσοντας το αντικείμενό τους, έχουν αναπτυχθεί ισχυροί δεσμοί και βάσεις που οδηγούν σε μια κοινή πορεία και εξέλιξη» εξηγεί μεταξύ άλλων.

-Ποιος είναι ο ρόλος των photobooks και πως ξεκίνησε η πρωτοβουλία αυτής της έκθεσης;

«Η πρόταση έγινε από τον Ηρακλή Παπαϊωάννου τον Διευθυντή του Μουσείου Φωτογραφίας. Έχοντας παρακολουθήσει τη δραστηριότητα του FUAM (Photography Research & Applications Centre) που ιδρύθηκε το 2015 στο Πανεπιστήμιο Καλών τεχνών Μιμάρ Σινάν της Κωνσταντινούπολης, αγκαλιάζοντας το φαινόμενο του photobook που, πλέον, έχει ξεφύγει από τη μορφή του βιβλίου-καταλόγου παρουσίασης της δουλειάς του εκάστοτε καλλιτέχνη, αποκτώντας μια άλλη δυναμική και αισθητική. Είναι ένα εύχρηστο φορητό μέσο, με το οποίο ο φωτογράφος μπορεί να παρουσιάσει- να προτείνει το σύνολο της δουλειάς του, χρησιμοποιώντας τη φαντασία και την προσωπική του αισθητική, με μικρό κόστος, σε σχέση με τις πολύπλοκες διαδικασίες αποστολής και μεταφοράς των ίδιων των έργων, σε κάθε άκρη του πλανήτη, προκειμένου να προσελκύσει το ενδιαφέρον υπευθύνων και επιμελητών φεστιβάλ και γκαλερί.

Η συνεχής εξέλιξη της ψηφιακής τεχνολογίας διευκολύνει την παραγωγή και δίνει τη δυνατότητα το κόστος να είναι ανάλογο της οικονομικής δυνατότητας. Η κρατική οικονομική επιχορήγηση (200.000)  που μας χορηγήθηκε, μας έδωσε τη δυνατότητα να αποκτήσουμε τον ανάλογο εξοπλισμό και να υλοποιήσουμε 9 εργαστήρια για photobook υπό την καθοδήγηση διεθνώς αναγνωρισμένων ειδικών. Είναι εντυπωσιακό το γεγονός, πως έχουμε λάβει αιτήσεις συμμετοχής από 500 άτομα από 30 διαφορετικές χώρες. Κάτι που αποδεικνύει το συνεχώς αυξανόμενο ενδιαφέρον για αυτά, χωρίς να αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα το ταξίδι, ως την μακρινή για πολλούς Τουρκία.

Κατά τη διάρκεια των εργαστηρίων, το FUAM υποστήριξε την παραγωγή 90 dummy book, καθώς και την περιορισμένη έκδοση 20 αντιτύπων για το καθένα από τα 40 πρώτα dummy book. Παράλληλα, το 2016 το FUAM ξεκίνησε το πρώτο και μοναδικό φεστιβάλ photobook της Τουρκίας: το Istanbul Photobook Festival, που γίνεται κάθε Μάιο. Η συνεργασία μας με το φεστιβάλ του Κάσελ αυτή τη χρονιά, έδωσε μια επιπλέον αίγλη στη διοργάνωση που  βραβεύοντας 1 ή και 2 καλλιτέχνες, κάθε φορά, τους εξασφαλίζει υποστήριξη της παραγωγής photobook. Αποσκοπούμε στη δημιουργία ενός νέου δικτύου διαλόγου.  Ενός χώρου ανοιχτού για νέες προσεγγίσεις και προοπτικές στην παραγωγή και διανομή του καλλιτεχνικού προϊόντος της φωτογραφίας».

-Πως προέκυψε η θεματολογία και η επιλογή συγκεκριμένου τίτλου;

«Δεν είχα κάποιον περιορισμό ή απαίτηση, όσον αφορά στη θεματολογία και το περιεχόμενο της έκθεσης από τον κύριο Παπαϊωάννου. Αυτό που αποφάσισα, ως επιμελητής, ήταν να απευθυνθώ σε φωτογράφους, που ανεξάρτητα από το αν είναι Τουρκικής καταγωγής ή όχι, μέσα από τη δουλειά τους, θα αποτύπωναν την πορεία της Τουρκίας και την μετάβαση στη νέα πραγματικότητα που δημιουργεί ανησυχίες για το μέλλον της. Αυτό που βλέπουμε σήμερα είναι το μέλλον. Αν δεν το συνειδητοποιήσουμε εγκαίρως και δεν κάνουμε κάτι γι αυτό, οι συνέπειες θα είναι μη αναστρέψιμες και τα σημάδια είναι ήδη εμφανή.

Ανεβαίνοντας τα σκαλοπάτια για να μπείτε στον χώρο της έκθεσης, συναντήσατε την ασπρόμαυρη φωτογραφία ενός Τούρκου που,  με απειλητικό ύφος, αποκαλύπτει ένα τατουάζ με την εικόνα του Κεμάλ. Δεν είναι τυχαία η επιλογή. Μέχρι περίπου 10 χρόνια πριν, η αναφορά στον Κεμάλ συνοδευόταν- για την πλειοψηφία των Τούρκων- από ένα αίσθημα υπερηφάνειας, σεβασμού και τιμής για τον άνθρωπο, τον ηγέτη, τον μεταρρυθμιστή. Η φιλοσοφία και η προσέγγισή του εύρισκε πρόσφορο έδαφος σε σοσιαλδημοκράτες, ρεπουμπλικάνους, ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με την έννοια της δημοκρατίας και η εικόνα του όπου τη συναντούσες συμβόλιζε μια ενωμένη Τουρκία. Τώρα, όταν πχ ένας ταξιτζής σου δείχνει αυτό το τατουάζ, σου δηλώνει πως αν δεν είσαι ομοϊδεάτης του είσαι εχθρός του.

H δημιουργία πόλωσης έχει πάρει ανησυχητικές διαστάσεις, διχάζοντας τον λαό. Ζούμε την εύθραυστη ισορροπία ενός επικίνδυνου διπολισμού σε μια χώρα που είναι καζάνι που βράζει και οι συσχετισμοί μπορεί οποιαδήποτε στιγμή να αλλάξουν, όταν το ποσοστό του 52% των ψήφων βάσει του οποίου κυβερνάται η χώρα, μπορεί εύκολα να ανατραπεί μια που το άλλο 50% συσπειρώνεται και η κατάσταση δίνει την εντύπωση ενός άτυπου, αλλά σκληρού εμφυλίου πολέμου, όπου το κοινό όραμα και η ομοψυχία απουσιάζουν παντελώς, με κυρίαρχο τον φανατισμό. Την ίδια στιγμή, η χώρα με επίκεντρο την Κωνσταντινούπολη, γίνεται πεδίο επίδειξης δύναμης, υπεροχής, εκφοβισμού, με την εικόνα ενός τεράστιου εργοταξίου. Μια πόλη που η πληθυσμιακή -οικιστική της έκρηξη έχει περάσει κάθε προηγούμενο, έχει μεταμορφωθεί σε ένα τεράστιο εργοτάξιο, φαραωνικών κατασκευών στο όνομα της ανάπτυξης και του εκσυγχρονισμού, ενώ o ισλαμισμός γίνεται μέσο χειραγώγησης. Στόχος η μεγαλύτερη γέφυρα στον κόσμο, το μεγαλύτερο αεροδρόμιο, ουρανοξύστης ή ότι άλλο, αλόγιστη χρηματοδότηση στρατιωτικών εξοπλισμών και ανακοίνωση κατασκευής εργοστασίων πυρηνικής ενέργειας σε αποδεδειγμένα σεισμογενείς περιοχές.

Η φύση υπομένει τις καταστρεπτικές συνέπειες και η οικολογική καταστροφή σε επίπεδο μόλυνσης, αλλοίωσης του φυσικού και αστικού τοπίου, με τις επιπτώσεις στην ποιότητα της ζωής, την υγεία, την οικονομία μη αναστρέψιμες στο μέλλον και  με τα πρώτα σημάδια, ήδη εμφανή, να αποσιωπούνται. Το καπιταλιστικό μοντέλο στο απόγειό του με τις ανισότητες ανάμεσα σε πλούσιους και φτωχούς να μεγαλώνουν. Έτσι, προσκάλεσα φωτογράφους, οι οποίοι  ζουν στην Ευρώπη και τη Τουρκία και η ματιά τους απέχει από αυτή του τουρίστα ή του οπαδού κάποιας από τις δύο πλευρές. Έχουν καταγράψει στο πέρασμα των χρόνων με τον φακό τους όλα τα παραπάνω, έχοντας ζήσει επί μακρόν στη χώρα παρατηρώντας και βιώνοντας την καθημερινότητα, την πορεία, την εξέλιξη και τη νέα πραγματικότητα που έχει διαμορφωθεί. Πρόκειται για εκδόσεις και αυτοεκδόσεις σύγχρονων photobook από Τούρκους καλλιτέχνες, περιορισμένης έκδοσης photobook που παράχθηκαν σε εργαστήρια του FUAM, καθώς και photobook για την Τουρκία από φωτογράφους από διάφορες χώρες. Ένα παράδειγμα είναι η δουλειά του Γιώργου Γεωργίου και της συντρόφου του Vanessa Winship που έχουν μείνει και περιηγηθεί για χρόνια στην Τουρκία.

Σιδερένια γη χάλκινος ουρανός, είναι και ο τίτλος του δεύτερου τόμου της τριλογίας The wind from the plain του διακεκριμένου Τούρκου συγγραφέα Γιασάρ Κεμάλ. Ένα μυθιστόρημα εξαιρετικής λυρικής ομορφιάς, με βαθιά διεισδυτική ματιά στην ανθρώπινη φύση των κατοίκων της Ανατολίας. Η ιστορία εκτυλίσσεται γύρω από μια κλειστή κοινωνία, εκτός της καπιταλιστικής αγοράς, που βρίσκεται σε απελπισία. Ό,τι βγάζουν από τη σοδειά τους το δίνουν στον άρχοντα και με το ζόρι επιβιώνουν. Αποφασίζουν, πως έχουν ανάγκη από έναν ήρωα, στον οποίο θα πιστέψουν και θα τους βγάλει από το αδιέξοδο. Τον βρίσκουν στο πρόσωπο ενός συντοπίτη τους που, αν και απέχει πολύ από αυτό που φαντάζονται, πείθεται και τελικά υιοθετεί τον ρόλο του, μέχρι τη στιγμή που οι ίδιοι, αυτοί που τον δημιούργησαν τον απαξιώνουν, για να γυρίσουν εκεί απ όπου ξεκίνησαν. Ο βανδαλισμός της προτομής του Κεμάλ που απεικονίζεται σε μια από τις φωτογραφίες της έκθεσης, αναγράφοντας  τη λέξη «εχθρός», είναι δείγμα αυτής της νοοτροπίας. Μια χώρα με σιδερένια γη (δηλαδή σκληρές συνθήκες) και χάλκινο ουρανό  (χωρίς το γαλάζιο της ελπίδας) που κατασκευάζει και αποκαθηλώνει τους ήρωές της.

Παρακολουθώντας την πολυβραβευμένη δουλειά του, πέραν της δημιουργικής χρήσης της εικόνας είτε μέσω του φωτογραφικού φακού, είτε μέσω της κινηματογράφησης το στοιχείο της έρευνας είναι εμφανές. Μια ντοκουμενταρίστικη προσέγγιση, με επίκεντρο τη σχέση χθες-σήμερα- αύριο και τη μετάβαση στο πέρασμα του χρόνου, εκμεταλλευόμενος τα ψηφιακά μέσα και σε διαρκή πειραματισμό, αναζητώντας νέες προσεγγίσεις του πραγματικού.

Σε πιο βαθμό σας έχει επηρεάσει  η επιστήμη της αρχαιολογίας την οποία αρχικά και σπουδάσατε και τι σας έκανε να περάσετε στη φωτογραφία;

«Η μητέρα μου ήταν αρχιτέκτονας και όπως συνηθίζεται ήθελε να ακολουθήσω τον δρόμο της. Με τροφοδοτούσε συνεχώς με περιοδικά και βιβλία σχετικά με αυτή που όμως η τέχνη ήταν αναπόσπαστο κομμάτι της. Η τέχνη ήταν αυτό που μίλησε μέσα μου, λοιπόν, και  με αυτή ήθελα να ασχοληθώ, χωρίς να έχω καταλήξει σε ποιον τομέα, αλλά έχοντας περάσει από το μυαλό μου ακόμη και η ιδέα της σκηνοθεσίας. Για την εισαγωγή στην Καλών Τεχνών έπρεπε να εξεταστώ στο σκίτσο και εκεί απέτυχα. Επόμενη επιλογή, λοιπόν, η αρχιτεκτονική. Εκεί, εκτός από το ό,τι εντρυφείς στην ιστορία του κόσμου, την εξέλιξη του ανθρώπου και την τέχνη σε όλες τις μορφές της, είσαι σε μια συνεχή διαδικασία έρευνας, ανακάλυψης, αποκάλυψης, καταγραφής, απεικόνισης, αρχειοθέτησης, συσχετισμών και τυπολογίας που μαζί με τις σπουδές στη φωτογραφία, χαρακτηρίζουν τον τρόπο που δουλεύω και προσεγγίζω τα πάντα μέσα από τον φακό. Ο άνθρωπος, σε σχέση με τον τόπο και τον χρόνο, σε μια καταγραφή για τους ανθρώπους του μέλλοντος, μνήμη και ταυτόχρονα κατανόηση και αφύπνιση μέσα από το πρίσμα της Νέας Αντικειμενικότητας.

Χαρακτηριστκό παράδειγμα το GAPS OF MEMORY, το οποίο είναι αποτέλεσμα πολυετούς έρευνας και αγοράς φιλμς 8mm από fleemarket και second hand shops,  σε Κωνσταντινούπολη, Βιέννη, Βερολίνο, Κολωνία, Μόναχο, Μιλάνο, Άμστερνταμ, Βαρκελόνη, Ρίγα, Βουδαπέστη, Θεσσαλονίκη και το ίντερνετ. Μέχρι στιγμής, έχω ψηφιοποιήσει 100 ώρες υλικού από 2000 καρούλια, 100 μεσοαστικών οικογενειών – σε Ευρώπη και Τουρκία- που καλύπτουν την περίοδο 1960-85. Μια προσπάθεια συσχετισμού της κοινωνικής ιστορίας και της προσωπικής μνήμης. Αποτελεί πλέον την τριλογία THE LOOK, GAPS OF MEMORY – ISTANBUL and TYPOLOGY OF MEMORIES and a photobook dummy, PETIT PAQUETTE. Η παρουσίαση στους εκθεσιακούς χώρους γίνεται με την ταυτόχρονη προβολή πολλών και διαφορετικών πλάνων, ταυτόχρονα, στην ίδια οθόνη».

Η τελευταία σας δουλειά με τίτλο INFERNO έχει νέα και πολύ ιδιαίτερη εικαστική προσέγγιση.

«Είναι η αναπαράσταση ενός φανταστικού κόσμου. Μια νέα πραγματικότητα που δημιουργήθηκε μέσω του φωτογραφικού φακού και τη βοήθεια της ψηφιακής τεχνολογίας. Με τη χρήση drone στο ανάγλυφο τοπίο της Ανατολίας, φωτογράφισα βουνά και ηφαίστεια και δημιούργησα μια τρισδιάστατη απεικόνιση του όγκου τους , την οποία στη συνέχεια αντέστρεψα, σε μια  inside-out απόδοσή τους. Στην ουσία αυτό που βλέπουμε είναι το εσωτερικό τους και τα βουνά μοιάζουν κρατήρες, δίνοντας την εντύπωση ενός σεληνιακού τοπίου, σαν φωτογράφιση κάποιου μακρινού πλανήτη από δορυφόρο».

Το έργο του έχει εκτεθεί σε πολλά μουσεία, biennale και κέντρα σύγχρονης τέχνης, όπως τα ESSL Contemporary Art Museum, TRAFO Center for Contemporary Art, Elgiz Museum of Contemporary Art, MAS Museum, Centre Of Contemporary Art in Torun, Taipei Biennial, Istanbul Modern και Sinopale–International Sinop Biennial. Είναι συνιδρυτής ενός μη-κερδοσκοπικού χώρου που λειτούργησε από καλλιτέχνες από το 2015 έως το 2017, ενώ πρόσφατα ίδρυσε στον ίδιο χώρο, το NOKS Independent Art Space.

«Το διαχειριζόμαστε μαζί με την σύζυγό μου που είναι ζωγράφος. Τόπος συνάντησης, διαλόγου, παρουσίασης και εργαστηρίων, διαπιστώνοντας την έλλειψη χώρου, όπου νέοι δημιουργοί θα έχουν τη δυνατότητα να εξελιχθούν, να πειραματιστούν και να εκθέσουν τη δουλειά τους, χωρίς τη μαρκετίστικη φιλοσοφία της προσφοράς και της ζήτησης που κυριαρχεί στον χώρο των γκαλερί».

Κείμενο-φωτογράφιση: @Μαρία Μαυρίδου

 

Σιδερένια γη χάλκινος ουρανός 

Photobooks για  την Τουρκία,  Photobooks από την Τουρκία

Βιβλιοπωλείο ΜΙΕΤ Τσιμισκή 11, Θεσσαλονίκη

  • Διάρκεια: 25/09 – 03/11/2018
  • Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα-Τετάρτη 09:00-15:30, Τρίτη-Πέμπτη-Παρασκευή 09:00-20:00, Σάββατο 09:30-16:00
Συμμετέχουν:
Coskun Asar (TR), Kursat Bayhan (TR), Federico Buzzoni (IT), Haluk Cobanoglu (TR), Mathias Depardon (FR), Bekir Dindar (TR), Cagdas Erdogan (TR), Alp Esin (TR), George Georgiou (UK), Korhan Karaoysal (TR), Volkan Kiziltunc (TR), Paola de Pietri (IT), Ahmet Polat (NL), Yusuf Murat Sen (TR), Yusuf Sevincli (TR), Ozlem Simsek (TR), Selim Sume (TR), Ali Taptik (TR), Altay Tuz (TR), Vanessa Winship (TR), Arjen Zwart (TR)