Βαγγέλης Ψωμάς

Η κατάθλιψη έχει γίνει γίνει η κυριότερη ασθένεια της τεχνολογικής κοινωνίας.

Τι ήταν αυτό που σε τράβηξε αρχικά στο «Ο τελευταίος Γιάνκης»;

Εδώ και χρόνια η Αγγελική Καρυστινού, που σκηνοθετεί την παράσταση, μου είχε μιλήσει για το έργο και για το πόσο πολύ ήθελε να το ανεβάσει. Όταν τελικά το διάβασα, αν και επηρεασμένος από τον ενθουσιασμό της, μπόρεσα να καταλάβω ο ίδιος την ομορφιά και την αξία του Τελευταίου Γιάνκη. Έργο λιτό, χωρίς τίποτα το περιττό, όπως λέει κι ο ίδιος ο Μίλερ, σε τέσσερις σκηνές ξεδιπλώνεται μέσα από τις στιχομυθίες των προσώπων, το αδιέξοδο της σύγχρονης ζωής. Ο άνθρωπος σε κατάθλιψη, παγιδευμένος σε ένα αδυσώπητο σύστημα. 

Πώς προσέγγισες τον ρόλο σου – ποια ήταν η βασική σου εσωτερική αφετηρία;

Η προσέγγιση του ρόλου έγινε σε στενή συνεργασία με τη σκηνοθέτιδα. Εγώ πάντα ξεκινώ διαβάζοντας πολλές φορές το κείμενο — μέσα από αυτή τη διαδικασία αρχίζει να γεννιέται όλο το υλικό που μπορώ να χρησιμοποιήσω ή να αφήσω στην άκρη: εικόνες, τονισμοί, σκέψεις, συναισθήματα. Η πρώτη εσωτερική αφετηρία είναι πάντα να φανταστώ — να αφήσω τη φαντασία να ανοίξει το δρόμο. Ο Τζων Φρικ που υποδύομαι είναι μια “μηχανή” παραγωγής χρημάτων. Η γυναίκα του νοσηλεύεται σε ψυχιατρείο κι αυτός δεν μπορεί να καταλάβει γιατί. Είναι πραγματιστής, μετράει τους άλλους μόνο με το τι κατέχουν, εκπροσωπεί το σύστημα, όπου το δολάριο είναι και απόδειξη της κοινωνικής ισχύος του κατέχοντος. Το πρώτο που φαντάστηκα ήταν ένα κομπιούτερ, μια μηχανή υπολογισμού. 

Υπάρχει κάποια στιγμή στην παράσταση που θεωρείς “καθαρτική” – για σένα ή για τον θεατή;

Αυτή η ερώτηση νομίζω ότι χτυπάει φλέβα. Μιλάμε για έργο του Άρθουρ Μίλερ, που θεωρείται ίσως ο μόνος σύγχρονος που κατάφερε να “μιλήσει” με όρους αρχαίας τραγωδίας. Στο δικό μας ανέβασμα ο όρος της κάθαρσης έχει ένα τεράστιο ερωτηματικό στο τέλος. Τα πρόσωπα του έργου δεν καθαίρονται. Ελπίζω η κάθαρση να συμβεί στον θεατή με τη συνειδητοποίηση μιας σκληρής αλήθειας στο τέλος του έργου.

Πώς λειτούργησε η συνεργασία σου με τη σκηνοθέτη και τους συμπρωταγωνιστές σου;

Η σκηνοθέτιδα έχει μελετήσει πολύ το έργο και ήρθε με καθαρές προτάσεις όσον αφορά το ανέβασμα και για το πώς έπρεπε να κινηθούν οι ρόλοι. Είναι σημαντικό, κατά τη γνώμη μου, αυτό σήμερα. Οι συνάδελφοί μου, η Μένη Κωνσταντινίδου, η Ναταλία Στυλιανού και ο Πέρης Μιχαηλίδης είναι έμπειροι στο χώρο, τους θαυμάζω και τους παρακολουθώ, και είναι αποκαλυπτικό για εμένα να τους βλέπω να προσεγγίζουν και να ψάχνουν το ρόλο τους. Μαθαίνω πολλά και αυτό είναι δώρο.

Πιστεύεις ότι το σημερινό κοινό έχει ακόμη “χώρο” να ακούσει κοινωνικά έργα όπως του Μίλερ;

ΝΑΙ, έχει πολύ χώρο. Πάρα πολύ. Το έργο του Μίλερ είναι η ζωή που ζούμε σήμερα. Γι’ αυτό είναι μεγάλος συγγραφέας.

Ποια είναι η στιγμή που νιώθεις πιο “αληθινός” επί σκηνής;

Ωραία και δύσκολη ερώτηση… για αυτή τη σκηνική αλήθεια παλεύουμε όλοι στο θέατρο. Υπάρχουν στιγμές στη σκηνή που μπορείς να νιώθεις πολύ αληθινός και να έρθει μετά ένα feed back αρνητικό από το κοινό ή το αντίθετο να μη νιώθεις πολύ καλά τη συγκεκριμένη μέρα, ότι δεν πέρασε τίποτα κάτω, και τα σχόλια να είναι εξαιρετικά. Ειλικρινά τα τελευταία χρόνια προσπαθώ να με απασχολεί πιο πολύ αν πέρασε η ίδια η ιστορία στο κοινό, το νήμα της, αν καταφέραμε όλοι μαζί να πιάσουμε τη θερμοκρασία των σκηνών, ασχέτως αν ένιωσα πολύ ή καθόλου αληθινός. 

Συνωμοτικό είναι το θέατρο. 

Αν μπορούσες να δώσεις ένα μήνυμα στο κοινό μέσα από αυτή την παράσταση, ποιο θα ήταν;

Θα απαντήσω με λόγια του Μίλερ για τον Τελευταίο Γιάνκη:

‘ Με ενδιαφέρει περισσότερο η πολιτική της ψυχής. Στις μέρες μας κυριαρχεί μια άκρως υλιστική τάση…αυτή τη στιγμή πνιγόμαστε…βρίσκομαι κι εγώ όπως όλοι, περιτριγυρισμενος από ανθρώπους που έχουν ψυχολογικά προβλήματα. Η κατάθλιψη έχει γίνει γίνει η κυριότερη ασθένεια της τεχνολογικής κοινωνίας. ‘

Να λοιπόν και ο ‘χώρος’ του σημερινού κοινού για να μας τιμήσει με την παρουσία του και να δει τον Τελευταίο Γιάνκη.

Πληροφορίες για την παράσταση: