Γιάννης Καλαβριανός

Η τέχνη ως αντανάκλαση της ιστορίας και των ανθρώπων που τη βιώνουν.

Ο σκηνοθέτης Γιάννης Καλαβριανός μας μιλά για τις πρόσφατες θεατρικές του δουλειές, τη σχέση μυθοπλασίας και πραγματικότητας, αλλά και για το πώς ένα ιστορικό γεγονός μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο την κοινωνία, αλλά και την ίδια την τέχνη.

Η φετινή σας χρονιά περιλαμβάνει πολύ διαφορετικές θεματικές παραστάσεις. Πώς ξεκίνησε;

Η πρώτη παράσταση της χρονιάς ήταν «Η Πύλη της Κόλασης», ένα έργο που επικεντρώνεται στη σχέση δύο εμβληματικών μορφών της τέχνης στο Παρίσι του 1880. Πρόκειται ουσιαστικά για μια ιστορία αγάπης και δημιουργίας, που τοποθετείται σε μια εποχή έντονων καλλιτεχνικών ζυμώσεων.

Στη συνέχεια ήρθε το «Γιοί και Κόρες», μια νέα εκδοχή μιας παράστασης που είχε παρουσιαστεί το 2012. Το έργο βασίζεται σε πραγματικές αφηγήσεις ανθρώπων από όλη την Ελλάδα και την Κύπρο, στους οποίους τέθηκε ένα απλό αλλά βαθύ ερώτημα:

«Αν έπρεπε να ξεχωρίσετε μία ιστορία από τη ζωή σας, ποια θα ήταν;»

Πόσο “αληθινές” είναι τελικά αυτές οι ιστορίες;

Όπως εξηγεί ο σκηνοθέτης, το έργο δεν ανήκει στο θέατρο-ντοκουμέντο. Οι ιστορίες δεν παρουσιάζονται αυτούσιες. Αντίθετα, αποτελούν μια δημιουργική σύνθεση:

«Δεν με ενδιέφερε να “φωτογραφίσω” συγκεκριμένους ανθρώπους. Άλλαξα ονόματα, ηλικίες, φύλα. Συχνά μία ιστορία που βλέπουμε στη σκηνή αποτελεί συνδυασμό τριών διαφορετικών αφηγήσεων. Τα στοιχεία είναι αληθινά, αλλά η τελική ιστορία δεν ανήκει σε έναν μόνο άνθρωπο.»

Έτσι, προκύπτει μια μορφή μυθοπλασίας που έχει ως αφετηρία την πραγματικότητα, δημιουργώντας μια εναλλακτική αφήγηση της ελληνικής ιστορίας — αυτή των «αφανών» ανθρώπων, εκείνων που δεν τη γράφουν, αλλά τη βιώνουν.

Ο “Αγαπητικός της Βοσκοπούλας” ήταν μια διασκευή ή κάτι εντελώς νέο;

Αρχικά, η πρόθεση ήταν να γίνει μια διασκευή του γνωστού έργου. Ωστόσο, η διαδικασία της γραφής οδήγησε αλλού:

«Ξεκίνησα να δουλεύω πάνω στο κείμενο, αλλά όσο έγραφα, τα νέα κομμάτια μεγάλωναν όλο και περισσότερο. Στο τέλος, είχα ουσιαστικά αντικαταστήσει το αρχικό έργο.»

Αυτό οδήγησε σε μια καθοριστική απόφαση: να γραφτεί το έργο από την αρχή.

Το νέο κείμενο δημιουργήθηκε σε δεκαπεντασύλλαβο, διατηρώντας τον βασικό πυρήνα της ιστορίας, αλλά με σημαντικές αλλαγές:

• Οι χαρακτήρες μειώθηκαν από 27 σε 12
• Προστέθηκαν και αφαιρέθηκαν πρόσωπα.
• Η δομή επανασχεδιάστηκε πλήρως

Το αποτέλεσμα είναι ένα νέο έργο, εμπνευσμένο από το πρωτότυπο, αλλά με ξεκάθαρη, αυτόνομη ταυτότητα.

Η τελευταία σας παράσταση, “Η χρονιά χωρίς καλοκαίρι”, βασίζεται σε ένα πραγματικό γεγονός. Τι σας ενέπνευσε;

Η παράσταση αντλεί έμπνευση από το καλοκαίρι του 1816, γνωστό ως «η χρονιά χωρίς καλοκαίρι». Η αιτία ήταν μια τεράστια ηφαιστειακή έκρηξη στην Ινδονησία, η οποία κάλυψε με τέφρα το βόρειο ημισφαίριο.

Οι συνέπειες ήταν δραματικές:

  •   Απότομη πτώση της θερμοκρασίας 

        • Ακραία καιρικά φαινόμενα

• Καταστροφή καλλιεργειών

• Πείνα και κοινωνικές αναταραχές

«Στην Αθήνα καταγράφηκαν θερμοκρασίες κοντά στους 0 βαθμούς τον Ιούνιο, ενώ στη Νέα Υόρκη χιόνισε μέσα στο καλοκαίρι.»

Το φαινόμενο διήρκεσε περίπου τρία χρόνια και θεωρείται μια από τις πρώτες «παγκόσμιες κρίσεις», καθώς επηρέασε τεράστιο μέρος του πληθυσμού της Γης.

Πέρα από την κοινωνία, επηρεάστηκε και η τέχνη;

Η απάντηση είναι ξεκάθαρη: ναι.

Οι σκοτεινοί ουρανοί και η ατμόσφαιρα της εποχής επηρέασαν ζωγράφους και συγγραφείς, ενισχύοντας το ρεύμα του Ρομαντισμού. Παράλληλα, η οικονομική δυσπραγία και η πείνα φαίνεται πως συνέβαλαν σε κοινωνικές εξεγέρσεις, ενώ κάποιοι μελετητές συνδέουν έμμεσα τις συνθήκες αυτές ακόμη και με επαναστατικά κινήματα της εποχής.

Και πώς συνδέεται αυτό με τη λογοτεχνία;

Το καλοκαίρι του 1816, πέντε Άγγλοι διανοούμενοι συγκεντρώθηκαν στη λίμνη της Γενεύης. Λόγω του κακού καιρού, περνούσαν τον χρόνο τους διαβάζοντας και συζητώντας.

Κάποια στιγμή, γεννήθηκε η ιδέα να γράψουν δικές τους ιστορίες τρόμου.

Από εκείνη τη συνάντηση προέκυψαν εμβληματικά έργα:

   •  Ο «Βρυκόλακας»

• Ο «Φρανκενστάιν»

• Ιδέες που επηρέασαν μεταγενέστερα έργα όπως ο «Δράκουλας»

«Μέσα από μια περίοδο κρίσης και εγκλεισμού γεννήθηκαν έργα που σημάδεψαν την παγκόσμια λογοτεχνία.»

Ο Γιάννης Καλαβριανός μέσα από τις παραστάσεις του αναδεικνύει κάτι βαθύτερο:

ότι η ιστορία δεν είναι μόνο τα μεγάλα γεγονότα, αλλά και οι μικρές, προσωπικές αφηγήσεις.

Είτε πρόκειται για ανθρώπους της καθημερινότητας είτε για μια παγκόσμια κρίση που αλλάζει τον ρου της τέχνης, το θέατρο γίνεται ο χώρος όπου όλα αυτά συναντιούνται — μετασχηματισμένα, αλλά πάντα αληθινά στον πυρήνα τους.

Επιμέλεια σύνταξης Θάνος Ζαχαράκης

Πληροφορίες για την παράσταση Γιοι και Κόρες:

Γιοι και Κόρες: η θρυλική παράσταση επιστρέφει 14 χρόνια μετά, πιο συγκινητική από ποτέ

Πληροφορίες για την παράσταση Ο ΑΓΑΠΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΒΟΣΚΟΠΟΥΛΑΣ – ΤΟ ΜΙΟΥΖΙΚΑΛ στο ΘΕΑΤΡΟ ΑΚΡΟΠΟΛ:

Ο ΑΓΑΠΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΒΟΣΚΟΠΟΥΛΑΣ – ΤΟ ΜΙΟΥΖΙΚΑΛ στο ΘΕΑΤΡΟ ΑΚΡΟΠΟΛ

Πληροφορίες για την παράσταση Η Χρονιά Χωρίς Καλοκαίρι στο Θέατρο Ολύμπια:

Η Χρονιά Χωρίς Καλοκαίρι, του Γ. Καλαβριανού στο Θέατρο Ολύμπια