Δημήτρης Γαλάνης

Δεν χρειάζεται να «σεβαστούμε» τον Καμπανέλλη σαν μνημείο· χρειάζεται να τον ακούσουμε σαν ζωντανή φωνή.

Το κείμενο του Καμπανέλλη συμπυκνώνει όλον τον ελληνικό 20ό αιώνα με τρόπο σατιρικό αλλά και τραγικό. Ποιο ιστορικό σημείο του έργου σε δυσκόλεψε περισσότερο να το «κουβαλήσεις» ως ηθοποιός;

Το πιο δύσκολο για μένα ήταν το κομμάτι της Ιστορίας που η συλλογική ήττα γίνεται σχεδόν καθημερινότητα. Όχι οι «μεγάλες» στιγμές –εκεί υπάρχει απόσταση, σχεδόν επικότητα. Με δυσκόλεψαν περισσότερο οι μικρές ταπεινώσεις, οι συμβιβασμοί, εκεί που ο άνθρωπος δεν προδίδει απαραίτητα, αλλά κουράζεται. Αυτά τα σημεία θέλουν λεπτό χειρισμό, γιατί είναι πολύ κοντά μας· δεν μπορείς να τα παίξεις αφ’ υψηλού.

Στο έργο, ο Καμπανέλλης μετατρέπει την Ιστορία σε θεατρικό γεγονός, όχι μάθημα. Πώς κρατάς την ισορροπία ανάμεσα στον ιστορικό σεβασμό και στη θεατρική ζωντάνια που απαιτεί η παράσταση;

Νομίζω ότι ο ίδιος ο Καμπανέλλης μάς δείχνει τον δρόμο. Δεν ζητά μνημειακό παίξιμο, ούτε διδακτισμό. Ο σεβασμός δεν έρχεται από τη σοβαροφάνεια, αλλά από την ακρίβεια και την αλήθεια. Αν ο ηθοποιός είναι ζωντανός, παρών, αν το σώμα και η φωνή του «κινδυνεύουν» επί σκηνής, τότε και η Ιστορία ζωντανεύει. Το θέατρο δεν είναι αρχείο, είναι παρόν.

«Το Μεγάλο μας Τσίρκο» μιλάει για ήρωες, προδοσίες, αυταπάτες και διαψεύσεις. Ποιο από αυτά τα μοτίβα σε «άκουμπησε» περισσότερο φέτος και πώς πέρασε στην ερμηνεία σου;

Οι αυταπάτες. Όχι με την έννοια της αφέλειας, αλλά της ανάγκης. Η ανάγκη να πιστέψουμε ότι «κάτι αλλάζει», ότι «αυτή τη φορά θα είναι αλλιώς». Αυτό το μοτίβο με άγγιξε πολύ, γιατί είναι διαχρονικό και ανθρώπινο. Στην ερμηνεία προσπάθησα να μην το κρίνω. Να το αφήσω να φανεί ως ανάγκη επιβίωσης, όχι ως λάθος.

Πιστεύεις ότι η τηλεόραση μπορεί να σηκώσει υλικό με τέτοιο ιστορικό βάρος ή ότι μόνο το θέατρο μπορεί να δημιουργήσει το απαραίτητο «βάθος κοινού»;

Μπορεί, αλλά με άλλους όρους. Η τηλεόραση έχει τεράστια δύναμη διάχυσης, όμως δύσκολα δημιουργεί τη συλλογική εμπειρία του θεάτρου. Το «βάθος κοινού» που λες γεννιέται όταν πολλοί άνθρωποι αναπνέουν μαζί στον ίδιο χώρο. Αυτό δεν σημαίνει ότι η τηλεόραση είναι κατώτερη· απλώς λειτουργεί αλλιώς. Το θέατρο παραμένει πιο επικίνδυνο –και γι’ αυτό πιο βαθύ.

Το έργο γράφτηκε ως σχόλιο για τη δικτατορία, αλλά αγγίζει όλο το εύρος της ελληνικής ταυτότητας. Πιστεύεις ότι το κείμενο λειτουργεί το ίδιο σήμερα;

Ίσως όχι «το ίδιο», αλλά σίγουρα το ίδιο δυνατά. Άλλαξαν οι μορφές της εξουσίας, όχι οι μηχανισμοί. Άλλαξε η γλώσσα, όχι οι φόβοι. Το έργο δεν μιλά μόνο για τη δικτατορία· μιλά για το πώς ένας λαός αφηγείται τον εαυτό του. Και αυτό, δυστυχώς ή ευτυχώς, παραμένει επίκαιρο.

Πως τοποθετείς τις τωρινές γενιές απέναντι στον Καμπανέλλη;

Νομίζω ότι οι νεότερες γενιές δεν τον προσεγγίζουν με νοσταλγία, αλλά με περιέργεια. Κι αυτό είναι υγιές. Δεν χρειάζεται να «σεβαστούν» τον Καμπανέλλη σαν μνημείο· χρειάζεται να τον ακούσουν σαν ζωντανή φωνή. Αν το έργο παιχτεί τίμια, χωρίς μουσειακή διάθεση, οι γενιές συναντιούνται φυσικά.

Πληροφορίες για την παράσταση: