Ελένη Γιαννουλάκη

Έχουμε ευθύνη να μην παραμένουμε θεατές. 

Η Ερωφίλη δεν ανήκει στο παρελθόν· ανήκει σε όσους τολμούν να την αντικρίσουν χωρίς ωραιοποιήσεις. Ανάμεσα στον έρωτα και τη βία, στην ποίηση και στην ανθρώπινη σκληρότητα, το έργο του Χορτάτση παραμένει ένας καθρέφτης της ίδιας μας της φύσης.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, η ηθοποιός προσεγγίζει την Ερωφίλη όχι ως έναν «ωραίο» ρόλο, αλλά ως μια υπαρξιακή εμπειρία. Μιλά για τη μοίρα που δεν αναιρείται, για την ανάγκη της ποίησης ώστε να ειπωθούν τα πιο σκοτεινά ανθρώπινα πάθη, για την ευθύνη του θεατή και για την κάθαρση που μετατρέπει την ταραχή σε συγκίνηση.

Μια συνομιλία για το κλασικό θέατρο σήμερα, για το θάρρος της αλήθειας στη σκηνή και για εκείνους τους ρόλους που δεν σε αφήνουν να σκεφτείς τίποτε άλλο — γιατί σε μαθαίνουν να μη μένεις απλός θεατής της ζωής.

Υπάρχει στιγμή στο έργο που νιώθεις ότι αν η Ερωφίλη έκανε ένα βήμα πίσω, θα σωζόταν; Ή είναι ήδη αργά;

Η μοίρα της Ερωφίλης είναι γραμμένη στο όνομα της. Υπήρξαν στιγμές που είχε την ευκαιρία να κάνει αυτό το βήμα πίσω, αλλά αν το έκανε θα σωζόταν πραγματικά; Θα κέρδιζε μεν την ζωή της, αλλά θα είχε πάει κόντρα στη φύση της και πιστεύω ότι αυτό θα της κόστιζε περισσότερο κι από τον θάνατο. 

Αν αφαιρούσαμε τον ποιητικό λόγο, τι ιστορία θα έμενε; Θα άντεχε;

Μια ιστορία με τέτοια σκληρότητα δεν μπορεί να ειπωθεί παρά μόνο με ποίηση. Οι χαρακτήρες υπερβαίνουν τα ανθρώπινα όρια σε τέτοιο βαθμό που οι καθημερινές λέξεις και φράσεις δεν αρκούν για να διηγηθούν τα πάθη τους. Πόσο μάλλον όταν μέσα σε αυτήν την ιστορία έγκειται και ο έρωτας. Είναι ίσως παράδοξο, όμως αν δεν υπήρχε η ποίηση το έργο θα ήταν απλά μια ωμή βιαιότητα και, κατά τη γνώμη μου, ο ρόλος του θεάτρου και της τέχνης γενικότερα είναι αυτός ακριβώς. Να παίρνει τα πιο σκοτεινά μέρη του ανθρώπινου μυαλού, να τα ζυμώνει με μαγεία και να τα φέρνει σαν καθρέφτη μπροστά στα μάτια του θεατή. 

Υπάρχει ρόλος που σε μαθαίνει πώς να μην ζεις; Είναι η Ερωφίλη ένας από αυτούς;

Σίγουρα υπάρχουν χιλιάδες χαρακτήρες που θέτουν το παράδειγμα προς αποφυγήν. Για μένα ο Φιλογονος είναι ένας από αυτούς, αλλά η Ερωφίλη σίγουρα όχι. Η ίδια είναι ένας χαρακτήρας με ισχυρές και ακέραιες ηθικές αξίες, τις οποίες τις υποστηρίζει μέχρι τέλους χωρίς να απολογηθεί ποτέ για αυτό. Θαυμάζω πολύ την ικανότητα της αυτή και προσπαθώ να την ενσωματώνω και στη δική μου ζωή. 

Γιατί να εμπιστευτεί κανείς σήμερα το κλασικό θέατρο; Τι έχει που δεν το βρίσκουμε αλλού;

Για να μπορέσουμε να πρωτοτυπήσουμε, να βελτιωθούμε, να δημιουργήσουμε, είναι απαραίτητο να θυμόμαστε από που ξεκινήσαμε. Αυτή είναι η μαγεία του κλασικού θεάτρου. Φέρνει στη ζωή κάτι που έχει περάσει και μας υποχρεώνει να θυμηθούμε πως η ιστορία επαναλαμβάνεται. Το πιο όμορφο είναι ότι γίνεται με τρόπο πιο ρομαντικό, γοητευτικό και περίτεχνο. Κάτι που η σύγχρονη εποχή στερείται λόγω της ανάγκης μας τα πράγματα να γίνονται εύκολα, γρήγορα και αποτελεσματικά. Είναι μια ωραία υπενθύμιση πώς το να παίρνουμε τον μεγαλύτερο δρόμο καμία φορά έχει παραπάνω να προσφέρει. 

Αν κάποιος φύγει από την παράσταση ταραγμένος, νιώθεις ότι η δουλειά σου έγινε σωστά;

Το αντίθετο. Αν η ταραχή είναι αυτή που μένει, τότε έχουμε παραλείψει ένα πολύ σημαντικό πυλώνα της τραγωδίας που είναι η κάθαρση (δεν τα λέω εγώ, τα λέει ο Αριστοτέλης, που όλο και κάτι παραπάνω ήξερε). Με την κάθαρση η ταραχή δίνει τη θέση της στη συγκίνηση, για να μπορέσει έτσι ο θεατής να επεξεργαστεί ψύχραιμα αυτό που βίωσε σε αυτόν τον θεατρικό κόσμο και να τα μεταφράσει στον δικό του πραγματικό καθημερινό κόσμο. 

Τι σου πήρε αυτή η παράσταση και δεν στο έχει επιστρέψει ακόμα;

Τη δυνατότητα να σκεφτώ οτιδήποτε άλλο. Είναι πραγματική εμμονή. 

Τι θέλεις να κουβαλήσει ο θεατής φεύγοντας — όχι ως σκέψη, αλλά ως βάρος;

Την ευθύνη του να μην παραμένει θεατής. 

Πότε κατάλαβες ότι αυτός ο ρόλος δεν “παίζεται ωραία”, αλλά παίζεται αληθινά;

Έγινε για μένα ξεκάθαρο διαβάζοντας τη σκηνή της Ερωφίλης με τον Πανάρετο. Είναι τόσο παραδομένη σε αυτόν τον έρωτα που την έχει συνεπάρει σαν χείμαρρος που δεν έχει την ανάγκη να είναι ωραία. Είναι μονάχα αληθινή. 

Πληροφορίες για την παράσταση: