Θάνος Κοσμίδης

Ο θεατής να αντικρίσει την δική του πληγή. Να δει τη δική του ζωή, το δικό του όνειρο μέσα στο θέατρο και την ποίηση.

Πώς προσεγγίσατε την ποίηση του Μίλτου Σαχτούρη ώστε να μετατραπεί σε δραματουργικό υλικό που μπορεί να αναπνεύσει σκηνικά;

Η ποίηση του Σαχτούρη είναι μια πρόσκληση σε τελετουργία. Τα αρχετυπικά του σύμβολα που επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά μάς βυθίζουν σε έναν ολόδικό του μυθολογικό κόσμο που μιλάει κατευθείαν στο ασυνείδητό μας. Έτσι, δεν προσπάθησα να ερμηνεύσω, αλλά να ανασύρω εικόνες και αισθήσεις που γεννιούνται μέσα μου διαβάζοντας τα ποιήματά του. Αρχικά, έχοντας ως πρώτη ύλη απαγγελίες του ίδιου του ποιητή, ηχογράφησα μια μουσική συλλογή με τίτλο “Ηλεκτρικός σαχτούρης”. Αυτή η πρώτη ζύμωση ήταν η βάση πάνω στην οποία πήρε μορφή το δικό μου, εικαστικό σύμπαν, το οποίο με χρώματα, σκιές, σχέδια και κολάζ συνομιλεί εξπρεσιονιστικά με τον λόγο και τη μουσική. Επαναλαμβανόμενα μοτίβα, χαρακτήρες, τοπία και σύμβολα στην ποίηση του Σαχτούρη έγιναν τα δομικά στοιχεία μιας γραμμικής ιστορίας με επίκεντρο τον ίδιο τον ποιητή. Εκτός από τα οκτώ ποιήματα που επιλέχθηκαν για να ακούγονται, ό,τι άλλο συλλέχθηκε από το σύνολο της ποίησής του, ερμηνεύεται με δράσεις επί σκηνής και βιντεοπροβολές. Έτσι το θέαμα γίνεται το ίδιο ποίηση, όντας πολυσήμαντο και δρώντας για τον εαυτό του.

Ποια ήταν η βασική σκηνοθετική ιδέα που σας καθόρισε από το πρώτο στάδιο των προβών και πώς επηρέασε τη συνολική αισθητική της παράστασης;

Ο Θάνατος -η κύρια μυθική φιγούρα που συναντάμε στα ποιήματά του- γίνεται ο παρουσιαστής της “Μαύρης Πεταλούδας”. Είναι ταυτόχρονα και εκτός και εντός του έργου. Αφηγητής, σκηνοθέτης και παράλληλα ερμηνευτής. Κινεί τα νήματα, ατάραχος, ψυχρός, εκστασιασμένος και ερωτευμένος με την ίδια του την φύση. Από τον βωμό του D.J. δίνει τον ρυθμό με τα μουσικά του όργανα, παίζει με τα φώτα, ανοιγοκλείνει αυλαίες, παρουσιάζει τους τίτλους των σκηνών. Κινείται σύμφωνα με τη βούλησή του και άλλοτε παρεμβαίνει, άλλοτε απλά παρακολουθεί. Και είναι σχεδόν πάντα παρόν. Σαν σκιά του ποιητή, σαν κλέφτης που περιμένει την κατάλληλη στιγμή για να χτυπήσει.

Με αυτήν τη σκηνοθετική αφετηρία, δημιουργείται ένα θέατρο μέσα στο θέατρο. Με αυτοσχέδιους μηχανισμούς, installations, φώτα και ηχητικό εξοπλισμό να συνυπάρχουν με το λιτό σκηνικό και τις εικαστικές βιντεοπροβολές, η παράσταση λειτουργεί σαν ένα μαγικό κουτί, όπου παρακολουθούμε μέσα από τον παραμορφωτικό φακό του ένα εξπρεσιονιστικό παραμύθι . Τα όρια μεταξύ του πραγματικού και του ονειρικού ξεθωριάζουν και ο θεατής γίνεται κομμάτι της ιστορίας.

Πώς συνδυάζονται το video art και το ζωντανό sound design με τον ηθοποιό και ποιος είναι ο ρόλος τους στη δημιουργία της ατμόσφαιρας της παράστασης;

Όπως η ποίηση μάς μεταφέρει σε έναν μαγικό κόσμο και χρόνο, έτσι η Μαύρη Πεταλούδα φιλοδοξεί να οδηγήσει τον θεατή σε ένα νέο κέντρο θέασης των πραγμάτων. Με αυτή την αφετηρία, η μουσική και η εικόνα δεν θα μπορούσαν να είναι συνοδεία ή πλαίσιο στην υπηρεσία του λόγου. Αντίθετα είναι και αυτές φορείς λόγου και μαζί με την ποίηση δημιουργούν τους τρεις ισότιμους δραματουργικούς άξονες που συνθέτουν την παράσταση. Οι τρεις τέχνες συνομιλούν και αλληλοσυμπληρώνονται, άλλοτε παίρνοντας το νήμα της αφήγησης η μία από την άλλη, άλλοτε συνθέτοντας τη φόρμα του νοήματος.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ο ηθοποιός γίνεται μέρος του πίνακα. Το βίντεο τον αγκαλιάζει, είναι ο χώρος του και ο φωτισμός του, αλλά και αντιστρόφως, ο ηθοποιός επιδρά πάνω στο βίντεο με τη μορφή του και την σκιά του. Είναι σε διαρκή συνομιλία μεταξύ τους, όπως και με τον ήχο. Δεν υπάρχει διαφοροποίηση, παρά μόνο σύζευξη και απομάκρυνση.

Πώς διαχειρίζεστε τη μετάβαση ανάμεσα στους ρόλους σκηνοθέτη, μουσικού και δημιουργού οπτικού υλικού χωρίς να χάνεται η συνοχή της καλλιτεχνικής ταυτότητας;

Ο συγκεντρωτισμός εργασιών, παρόλο που συχνά έχει μια αρνητική σημασία, στην προκειμένη περίπτωση είναι μάλλον εγγύηση μιας ενιαίας καλλιτεχνικής ταυτότητας. Με τις ιδιότητες που κατέχω ως εικαστικός, μουσικός και performer, συνδυάζω τα εργαλεία μου ώστε να υπηρετήσουν το αρχικό μου όραμα και την ενιαία αισθητική μου. Σίγουρα υπάρχει η πρακτική δυσκολία του να βρίσκομαι και μέσα στη σκηνή σαν performer και να έχω το εξωτερικό μάτι, αλλά αφενός με την βιντεοσκόπηση των προβών, αφετέρου με την σημαντική συμβολή των συνεργατών μου, η μετάβαση από το ένα στο άλλο εξομαλύνεται. Εκτός από την σκηνογράφο μας Δάφνη Αηδόνη, που βρίσκεται έξω από την σκηνή, στην δημιουργική διαδικασία έχει εμπλακεί σε μεγάλο βαθμό ο Άλκης Ζούπας που ερμηνεύει τον ρόλο του ποιητή. Έτσι, μπορεί να φαίνεται ότι σχεδόν όλα είναι στο όνομά μου, αλλά σύσσωμη η ομάδα, καθώς και φίλοι που μας έχουν δώσει πολύτιμο feedback από τις πρόβες, έχουν βοηθήσει στο να πάρει το έργο την τελική του μορφή.

Ποια θέση πιστεύετε ότι έχει η ποίηση στη σύγχρονη σκηνή και τι αναζητάτε όταν μεταφέρετε ποιητικό υλικό στο θέατρο;

Έχω την αίσθηση ότι η ποίηση εξαϋλώνεται στην εποχή μας. Και δεν εννοώ το λογοτεχνικό είδος, αλλά μια γενικότερη αντιμετώπιση της ζωής μας με ποιητικό τρόπο. Ο σύγχρονος άνθρωπος είναι ναρκωμένος από περιττές πληροφορίες, απομακρυσμένος από την φύση και από τον ίδιο του τον εαυτό. Νιώθω την ποίηση και κάθε μορφή τέχνης αναγκαία για να βυθιστούμε σαν περαστικοί ταξιδιώτες στο Νόημα του κόσμου.

Επιλέγω λοιπόν την ποίηση του Σαχτούρη γιατί είναι οικουμενική, χωρίς τόπο, χωρίς χρόνο. Κι αυτό μας οδηγεί στο εδώ και στο παρόν. Στο μέσα μας. Εικόνες ψυχαναλυτικές, εικόνες πολιτικές, εικόνες ονείρου μιλούν απευθείας στο κέντρο μας αφιλτράριστα και αφηρημένα όπως η μουσική. Ο καθένας μας διαβαίνει το πυρωμένο, προσωπικό του μονοπάτι. Διαρκείς αντιστάσεις από τον εαυτό μας, αντιστάσεις από τους γύρω μας, την κοινωνία. Ηθικά διλήμματα. Και τελικά ποιές είναι οι αποφάσεις μας; Πώς μπορεί να υπάρξει συμφιλίωση; Με τη ζωή; Με τον θάνατο; Η ποίηση ξέρει. Κι ας μην δίνει απαντήσεις. Μέσα από την σκηνή θα επιχειρήσει να αψηφίσει με έναν άλλο τρόπο τον αδυσώπητο χρόνο και να ακουστεί, συντροφιά με την ζωγραφική, παντρεμένη με την μουσική. Να γίνει εικόνες μέσα σε ένα καταφύγιο. Τόσο ανοιχτές, που ο κάθε θεατής θα αντικρίσει την δική του πληγή. Θα δει τη δική του ζωή, το δικό του όνειρο μέσα σε αυτές.

Πληροφορίες για την πάρασταση: