Στέφανος Κακαβούλης

Η τέχνη είναι μια μορφή ψυχοθεραπείας.

Συνέντευξη στον Θάνο Ζαχαράκη.

Ο Στέφανος Κακαβούλης κινείται εδώ και χρόνια ανάμεσα στην υποκριτική, τη σκηνοθεσία και τη συγγραφή, δημιουργώντας έργα που συνομιλούν με τον άνθρωπο, τη μνήμη και την υπαρξιακή αναζήτηση. Από το θέατρο μέχρι τον κινηματογράφο και το ντοκιμαντέρ, η δουλειά του χαρακτηρίζεται από συνέπεια, ρίσκο και ένα έντονα προσωπικό αποτύπωμα. Τον συνάντησα ένα βροχερό βράδυ στον Κεραμεικό. Πρόσχαρος, ευγενικός και με χιούμορ, μου μίλησε για την παράσταση στην οποία συμμετέχει, το κίνημα #MeToo αλλά και για τις βραβεύσεις του.

Συμμετέχεις στην παράσταση «Σκοτώνουν τα άλογα όταν γεράσουν» στο θέατρο «Εν Αθήναις». Πες μας λίγα λόγια για τον ρόλο σου. 

Αρχικά να πούμε ότι πρόκειται για ένα σπουδαίο έργο, βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα: τους μαραθώνιους χορούς που πραγματοποιούνταν τη δεκαετία του ’30 στην Αμερική. Το βιβλίο έγινε αργότερα και η εμβληματική, ομώνυμη, οσκαρική ταινία της δεκαετίας του ’60, με την Τζέιν Φόντα στον κεντρικό ρόλο. Εγώ υποδύομαι έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα: έναν ναύτη, απόστρατο του ναυτικού. Πρόκειται για έναν άνθρωπο που έχει ζήσει τον πόλεμο και, κατ’ επέκταση, γνωρίζει τι σημαίνει επιβίωση, ομαδικότητα και συλλογικές συνθήκες. Αυτή η εμπειρία τον κάνει να λειτουργεί με έντονο το αίσθημα της αυτοθυσίας και της φροντίδας για τους άλλους, κάτι που γίνεται πολύ εμφανές σε μια συγκεκριμένη, κομβική σκηνή του έργου. Είναι ένας ρόλος που, παρότι δεν βρίσκεται στο επίκεντρο της δράσης, αφήνει έντονο αποτύπωμα και λειτουργεί ουσιαστικά μέσα στη συνολική αφήγηση της παράστασης.

Είσαι ηθοποιός, σκηνοθέτης, συγγραφέας και κινηματογραφιστής. Υπάρχει κάποια από αυτές τις ιδιότητες με την οποία νιώθεις να ταυτίζεσαι περισσότερο; Και τι είναι αυτό που σε οδηγεί σε αυτήν;

Κάθε φορά ταυτίζομαι απόλυτα με αυτό που κάνω. Όταν παίζω, είμαι μόνο ηθοποιός. Όταν γράφω, είμαι μόνο θεατρικός συγγραφέας. Και όταν σκηνοθετώ, είμαι σκηνοθέτης με την έννοια του καθοδηγητή και του συντονιστή όλων των στοιχείων της παράστασης. Ίσως, όμως, η πιο ιδιαίτερη και ταυτόχρονα πιο προσωπική τέχνη για μένα να είναι η συγγραφή. Είναι η μόνη πρωτογενής τέχνη, γιατί ξεκινάς από το μηδέν και δημιουργείς έναν ολόκληρο κόσμο. Γι’ αυτό και τη νιώθω ως την πιο προσωπική μορφή έκφρασης.

«Πάνω στη σκηνή νιώθω απόλυτα οικεία.»

Οι βραβεύσεις λειτουργούν για σένα ως επιβεβαίωση ή ως μεγαλύτερη ευθύνη απέναντι στη δουλειά σου;

Οι βραβεύσεις, έτσι όπως λειτουργούν σήμερα, θα έλεγα ότι έχουν χάσει σε μεγάλο βαθμό την ουσιαστική τους αξία. Για μένα είναι περισσότερο μια στιγμιαία επιβεβαίωση, ένα μικρό συναισθηματικό και ηθικό «μπουστάρισμα». Μια αίσθηση του τύπου «εντάξει, κάτι κάνεις σωστά». Δεν τις αντιμετωπίζω ούτε ως αυτοσκοπό ούτε ως τελικό κριτήριο της δουλειάς μου, αλλά ως μια πρόσκαιρη αναγνώριση που σε ενθαρρύνει να συνεχίσεις.

Έχεις πει ότι η υποκριτική σε βοήθησε να αντιμετωπίσεις προσωπικές δυσκολίες — πώς σε διαμόρφωσε αυτό ως καλλιτέχνη; 

Με διαμόρφωσε βαθιά, τόσο ως άνθρωπο όσο και ως καλλιτέχνη. Έχω μιλήσει αρκετά στο παρελθόν για το τραύλισμα και για το πόσο με βοήθησε το θέατρο και η δραματική σχολή να το αντιμετωπίσω. Μέσα από τη σκηνή απελευθερώθηκε η ομιλία μου, η γλώσσα μου, η έκφρασή μου. Αυτός είναι και ένας από τους βασικούς λόγους που αγάπησα τόσο πολύ το θέατρο και ανέπτυξα πραγματικό πάθος γι’ αυτό. Πάνω στη σκηνή νιώθω απόλυτα οικεία. Γενικότερα, το θέατρο —και η τέχνη συνολικά— λειτουργεί πάντα εξελικτικά. Είτε γράφεις, είτε παίζεις, είτε σκηνοθετείς, έρχεσαι αντιμέτωπος με κομμάτια του εαυτού σου, με δικούς σου «δαίμονες», αλλά και με άλλους κόσμους και άλλες αλήθειες. Υπό αυτή την έννοια, η διαδικασία μοιάζει με μια βαθιά ψυχοθεραπεία, που σε εξελίσσει διαρκώς.

Το #MeToo άλλαξε τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη συνεργασία, την ασφάλεια και τον σεβασμό στον χώρο της τέχνης. Πώς το βιώνεις μέσα από την εμπειρία σου ως ηθοποιός και σκηνοθέτης;

Έχω αρκετές διαφωνίες με τον τρόπο που διαχειρίστηκε το #MeToo στον χώρο μας. Πιστεύω ότι, ως ιδέα και ως αναγκαιότητα, είχε και έχει μεγάλη αξία — ήταν κάτι που χρειαζόταν να ειπωθεί και να φωτίσει συμπεριφορές που για χρόνια αποσιωπούνταν. Ωστόσο, στην πρακτική εφαρμογή του και στον τρόπο που εξελίχθηκε, θεωρώ ότι έγιναν σοβαρά λάθη. Σε αρκετές περιπτώσεις χάθηκε το μέτρο, θόλωσαν τα όρια και δημιουργήθηκαν καταστάσεις που δεν βοήθησαν ουσιαστικά ούτε την αλήθεια ούτε την ουσιαστική προστασία των ανθρώπων του χώρου. Για μένα, ο στόχος θα έπρεπε πάντα να είναι η ασφάλεια, ο σεβασμός και η δικαιοσύνη, χωρίς γενικεύσεις και χωρίς να υποκαθίσταται η ουσιαστική κρίση.

Υπάρχει κάτι καινούριο που ετοιμάζεις αυτή την περίοδο και θα ήθελες να μοιραστείς με τους αναγνώστες μας;

Αυτό που ετοιμάζω και με γεμίζει ιδιαίτερη χαρά είναι μια συνεργασία με τον Δήμο Μυκόνου για την κινηματογραφική μεταφορά της «Τέταρτης Διάστασης» του αγαπημένου Γιάννη Ρίτσου. Στην ταινία συμμετέχουν ερασιτέχνες ηθοποιοί από το νησί, κάτι που με συγκινεί πολύ, γιατί αγαπώ βαθιά την ποίηση και πιστεύω πως είναι από τις πρώτες φορές που αποσπάσματα αυτού του έργου θα κινηματογραφηθούν και θα αποκτήσουν μια μόνιμη μορφή μέσα από το φιλμ. Βρίσκομαι στη Μύκονο περίπου μία φορά τον μήνα για τις ανάγκες του εγχειρήματος. Παράλληλα, μετά το Πάσχα θα επιστρέψει στη σκηνή του θεάτρου Brecht, ο «Βιτρούβιος», ο δικός μου μονόλογος. Τέλος, ετοιμάζω ένα νέο έργο, επίσης δικό μου, που πραγματεύεται το ζήτημα της ομοφοβίας στα λύκεια και το οποίο πιθανότατα θα παρουσιαστεί την επόμενη σεζόν.

Πληροφορίες για τια παραστάσεις: